تأثیر بیماری‌های تیروئید بر خلق‌وخو

تیروئید، غده‌ای پروانه‌ای‌شکل در قسمت جلویی گردن است که به‌عنوان بخشی از سیستم غدد درون‌ریز بدن، نقش بسیار مهمی در تنظیم عملکردهای مختلف دارد — از جمله متابولیسم (سرعت سوخت‌وساز بدن)، ضربان قلب، خلق‌وخو و عملکرد ذهنی.

این غده با تولید هورمون‌هایی مانند تیروکسین (T4)، به بدن کمک می‌کند تا انرژی را مدیریت کند و عملکرد طبیعی اندام‌ها حفظ شود. اما زمانی که تولید یا تنظیم این هورمون‌ها دچار اختلال شود، بیماری تیروئید به‌وجود می‌آید.

کم‌کاری تیروئید زمانی رخ می‌دهد که این غده هورمون کافی تولید نمی‌کند و پرکاری تیروئید زمانی است که تیروئید بیش از حد فعال می‌شود و هورمون‌های زیادی ترشح می‌کند.

بر اساس آمار، حدود ۲۰ میلیون آمریکایی به بیماری تیروئید مبتلا هستند و پیش‌بینی می‌شود بیش از ۱۲٪ از جمعیت ایالات متحده در طول زندگی خود به یکی از اختلالات تیروئید دچار شوند. نکته نگران‌کننده‌تر اینکه تا ۶۰٪ از مبتلایان، از وجود بیماری خود بی‌اطلاع هستند.

در ادامه با علائم بیماری‌های تیروئیدی و نحوه تأثیر آن‌ها بر خلق‌وخو بیشتر آشنا می‌شوید.

عدم تعادل هورمون تیروئید چه تأثیری بر خلق‌وخو دارد؟

تغییرات خلق‌وخو و توانایی ذهنی سال‌هاست که با اختلالات تیروئید مرتبط دانسته می‌شوند — این موضوع حتی در قدیمی‌ترین منابع پزشکی مربوط به بیماری‌های تیروئید نیز دیده می‌شود.

کم‌کاری و پرکاری تیروئید هر دو می‌توانند علائمی شبیه به اختلالات روانی ایجاد کنند، به طوری که در مواردی با بیماری‌های روان‌پزشکی اشتباه گرفته می‌شوند.

💥 بیشتر بخوانید: گریوز و افسردگی و درک علائم این دو بیماری در کنار هم

کم‌کاری تیروئید و تأثیر آن بر روان

افرادی که به کم‌کاری تیروئید مبتلا هستند، ممکن است با مشکلات روان‌شناختی یا شناختی روبرو شوند که شامل موارد زیر است:

• کندی ذهن یا افت عملکرد فکری

• افسردگی (گاهی با پارانویا یا بدبینی)

• اضطراب

• زودرنجی و عصبانیت

• استرس شدید

• بی‌تفاوتی یا از بین رفتن انگیزه

• مشکل در حافظه، به‌ویژه برای رویدادهای اخیر

• افت شور و نشاط در شخصیت فرد

• کاهش توانایی‌های ذهنی

• گیجی ذهنی

• کندی در حرکات فیزیکی مرتبط با عملکرد ذهنی

• علائمی شبیه به افسردگی شدید یا حتی زوال عقل (در موارد شدید و درمان‌نشده)

💥 بیشتر بخوانید: خواب بهتر استرس کمتر برای بهبود کم کاری تیروئید

علائم روانی کم‌کاری تیروئید معمولاً به‌تدریج و در مراحل اولیه به‌صورت خفیف و مبهم ظاهر می‌شوند. حتی ممکن است علائم فیزیکی مثل افزایش وزن یا درد مفاصل زودتر از نشانه‌های ذهنی و روانی نمایان شوند. جالب است بدانید که برای برخی افراد، این تغییرات روانی اولین دلیل مراجعه به پزشک برای بررسی تیروئید است.

داروی لیتیوم که به‌عنوان تثبیت‌کننده خلق در برخی اختلالات روانی استفاده می‌شود نیز می‌تواند باعث کم‌کاری تیروئید شود، که این موضوع به‌ویژه در زنان میانسال می‌تواند زمینه‌ساز افسردگی باشد. به همین دلیل، افراد تحت درمان با داروهای روان‌پزشکی بلندمدت باید عملکرد تیروئید خود را به‌طور منظم بررسی کنند.

💥 بیشتر بخوانید: افسردگی بعد از یدتراپی؛ دلایل، علائم و راهکارها

پرکاری تیروئید و تأثیرات روانی آن

افراد مبتلا به پرکاری تیروئید ممکن است علائم زیر را تجربه کنند:

• اضطراب و تنش

• حملات پانیک

• تحریک‌پذیری و زود از کوره در رفتن

• نوسانات شدید خلقی

• بی‌قراری و بیش‌فعالی

• حساسیت بیش از حد به صدا

• افسردگی متغیر

• در موارد شدید، علائمی شبیه به اسکیزوفرنی مانند توهم، هذیان یا گسست از واقعیت (این موارد امروزه به‌ندرت دیده می‌شوند)

• نارضایتی یا احساس ناخوشی کلی (Dysphoria)

• مشکل در تمرکز

• کاهش میل جنسی

در افراد سالمند، علائم پرکاری تیروئید ممکن است متفاوت‌تر باشد و شامل موارد زیر شود:

• بی‌تفاوتی

• بی‌حالی یا خستگی مزمن

• زوال عقل کاذب (مشکلات شناختی ناشی از افسردگی، نه زوال عقل واقعی)

• علائمی شبیه افسردگی

💥 بیشتر بخوانید: استرس و تیروئید، علائم تیروئید عصبی و ارتباط بین اضطراب و تیروئید که باید بدانید!

چگونه بیماری تیروئید تشخیص داده می‌شود؟

برای تشخیص بیماری تیروئید، پزشک ممکن است از روش‌های زیر استفاده کند:

• معاینه فیزیکی گردن و بررسی بزرگ شدن غده تیروئید

• پرسش درباره علائم و سابقه پزشکی

• آزمایش خون (برای بررسی سطح هورمون‌های تیروئیدی)

• تصویربرداری مانند سونوگرافی، اسکن تیروئید یا آزمایش جذب ید رادیواکتیو

• نمونه‌برداری با سوزن ظریف از غده تیروئید (در صورت شک به سرطان)

چگونه نوسانات خلقی و عصبانیت را مدیریت کنیم؟

وقتی اختلالات تیروئید مثل کم‌کاری یا پرکاری درمان می‌شوند، معمولاً علائم روانی و ذهنی مرتبط با آن‌ها هم برطرف می‌شود. اما اگر علائم احساسی حتی پس از درمان مؤثر همچنان ادامه داشته باشند، ممکن است عوامل دیگری هم در بروز این وضعیت نقش داشته باشند.

💥 بیشتر بخوانید: بیماری‌های خودایمنی تیروئید و چالش‌های مدیریت استرس

درمان کم‌کاری تیروئید

کم‌کاری تیروئید معمولاً با جایگزینی هورمون‌های تیروئیدی درمان می‌شود؛ یعنی دارویی تجویز می‌شود که عملکرد طبیعی تیروئید را شبیه‌سازی کند. این داروها معمولاً به شکل قرص، کپسول ژلاتینی یا مایع خوراکی مصرف می‌شوند.

پزشک شما با آزمایش منظم خون، سطح هورمون‌ها را بررسی می‌کند تا مطمئن شود دوز دارو مناسب و مؤثر است.

💥 بیشتر بخوانید: آزمایش‌های تیروئید؛ راهنمای کامل برای تشخیص و پیگیری بیماری‌های تیروئیدی

درمان پرکاری تیروئید

درمان‌های رایج برای پرکاری تیروئید عبارت‌اند از:

• داروهای ضدتیروئید: این داروها تولید هورمون تیروئید را کاهش می‌دهند. همچنین ممکن است پزشک بتابلوکرها تجویز کند تا علائمی مثل لرزش، تپش قلب و اضطراب کاهش یابند.

• درمان با ید رادیواکتیو: این روش شامل بلعیدن ید رادیواکتیو به شکل قرص یا مایع است که به‌مرور سلول‌های تیروئید تولیدکننده هورمون را از بین می‌برد. نتیجه آن معمولاً کم‌کاری تیروئید است که درمان آن ساده‌تر و با عوارض کمتر بلندمدت همراه است.

• جراحی تیروئید: در برخی موارد نادر، لازم است بخشی یا تمام غده تیروئید برداشته شود، به‌ویژه اگر فرد گواتر بزرگی داشته باشد یا باردار باشد و نتواند داروی ضدتیروئید مصرف کند.

مدیریت عصبانیت و زودرنجی

اگر یکی از علائم شما زودرنجی یا عصبانیت است، علاوه بر درمان اصلی تیروئید می‌توانید اقدامات زیر را امتحان کنید:

• مصرف کافئین، دخانیات و الکل را کاهش دهید یا قطع کنید.

• خواب کافی و باکیفیت داشته باشید.

• فعالیت بدنی منظم داشته باشید.

• عوامل تحریک‌کننده خود را شناسایی کنید (مثلاً از طریق یادداشت‌برداری روزانه برای پیدا کردن الگوها).

• تمرین‌های آرام‌سازی مثل مدیتیشن، تنفس عمیق یا یوگا را انجام دهید.

• کارهایی که دوست دارید انجام دهید: موسیقی، مطالعه، فیلم دیدن، یا سرگرمی‌های خلاقانه مثل نقاشی و رقص.

• یک دوش یا حمام آرامش‌بخش بگیرید.

آیا نوسانات خلقی و عصبانیت در بیماری تیروئید شایع هستند؟

بله. بر اساس نتایج یک مطالعه:

• افسردگی در حدود ۵۰٪ از مبتلایان به کم‌کاری تیروئید دیده شده است.

• در یک مطالعه دیگر، ۶۰٪ افراد با کم‌کاری تیروئید علائم افسردگی و ۶۳٪ علائم اضطراب گزارش کرده‌اند.

سایر علائم بیماری تیروئید

بیماری‌های تیروئید، علاوه بر تأثیر بر خلق‌وخو، می‌توانند علائم جسمی نیز داشته باشند.

کم‌کاری تیروئید (Hypothyroidism)

علائم فیزیکی شایع در کم‌کاری تیروئید عبارت‌اند از:

• خستگی مفرط

• تغییرات پوستی مثل خشکی، زبری پوست و رنگ‌پریدگی

• پف‌کردگی صورت

• ریزش مو یا خشکی و نازک شدن موها

• تغییر صدا (مثلاً بم‌تر یا خشن‌تر شدن صدا)

• کاهش اشتها

• افزایش وزن

• درد مفاصل و عضلات

• حساسیت به سرما

• یبوست

• کاهش تعریق

• قاعدگی سنگین یا نامنظم

• مشکلات باروری (در افراد دارای رحم)

• کند شدن ضربان قلب

• گواتر (بزرگ شدن تیروئید که ممکن است باعث تورم گردن و در مواردی سختی تنفس یا بلع شود)

💥 بیشتر بخوانید: تا چه مدت می توانید بدون داروهای تیروئید ادامه دهید؟

پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism)

علائم فیزیکی پرکاری تیروئید می‌تواند متفاوت باشد، اما ممکن است شامل موارد زیر شود:

• خستگی

• ضعف عضلانی

• عدم تحمل گرما

• مشکل در خواب

• لرزش دست‌ها یا پرش عضلانی

• تپش قلب سریع یا نامنظم

• دفع مکرر یا اسهال

• کاهش وزن

• افزایش اشتها

• گواتر

• بیش‌فعالی

• ادرار زیاد

• تشنگی مداوم

• خارش پوست

• کهیر (راش برجسته و خارش‌دار)

• پوست گرم و تعریق زیاد

• قرمزی کف دست‌ها

• شل شدن ناخن‌ها

• مشکلات چشمی مثل قرمزی، خشکی یا اختلال در بینایی

نکته: در افراد بالای ۶۰ سال، علائم پرکاری تیروئید ممکن است متفاوت باشد؛ مثلاً ممکن است شامل کاهش اشتها یا کناره‌گیری اجتماعی باشد و با افسردگی یا زوال عقل اشتباه گرفته شود.

عوارض خطرناک پرکاری تیروئید در صورت عدم درمان

• ریتم نامنظم قلب که می‌تواند منجر به لخته خون، سکته مغزی، نارسایی قلبی و سایر مشکلات قلبی شود.

• بیماری چشمی گریوز (Graves’ ophthalmopathy): می‌تواند باعث دوبینی، حساسیت به نور، درد چشم و در موارد نادر کاهش بینایی شود.

• پوکی استخوان و کاهش تراکم استخوان‌ها

• مشکلات باروری (در افراد دارای رحم)

• عوارض بارداری مانند زایمان زودرس، وزن کم نوزاد، فشار خون بالا در بارداری و سقط جنین

چه بیماری‌هایی ممکن است تیروئید را درگیر کنند؟

برخی از مشکلات شایع تیروئید عبارت‌اند از:

• پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism): تولید بیش از حد هورمون‌های تیروئید توسط غده

• کم‌کاری تیروئید (Hypothyroidism): تولید ناکافی هورمون‌های تیروئید

• گواتر: بزرگ شدن غده تیروئید

• ندول‌های تیروئید: وجود توده یا گره‌هایی در بافت تیروئید

• تیروئیدیت: التهاب و تورم غده تیروئید

• سرطان تیروئید

💥 بیشتر بخوانید: علائم و درمان بی‌حالی (Lethargy)

جمع‌بندی

تیروئید یک غده پروانه‌ای شکل در گردن است که وظیفه تولید هورمون‌های تیروئیدی را دارد.

دو بیماری شایع تیروئیدی شامل کم‌کاری تیروئید (کاهش تولید هورمون) و پرکاری تیروئید (افزایش تولید هورمون) هستند.

هر دو نوع بیماری می‌توانند باعث بروز علائم جسمی و روانی – شناختی شوند، از جمله نوسانات خلقی، اضطراب، افسردگی، یا حتی علائمی شبیه به بیماری‌های روانی.

درمان به‌موقع و مؤثر مشکلات تیروئیدی، اغلب منجر به بهبود قابل توجه علائم روحی و روانی نیز می‌شود.

💥 بیشتر بخوانید: تأثیر مصرف الکل بر عملکرد تیروئید

یک توصیه از تیم تیراد

اگر علائمی از مشکلات تیروئید را در خود احساس می‌کنید، چه جسمی، چه روانی یا ترکیبی از هر دو، حتماً با یک پزشک متخصص مشورت کنید. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی شما کمک قابل توجهی کند.

پرسش‌های متداول

آیا کم‌کاری تیروئید باعث عصبانیت می‌شود؟
بله. افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید ممکن است دچار افسردگی، اضطراب، تحریک‌پذیری و عصبانیت شوند.

آیا بیماری تیروئید می‌تواند باعث اختلال دوقطبی شود؟
اختلالات تیروئیدی معمولاً با علائم روانی همچون اضطراب و افسردگی همراه‌اند. گرچه تشابه علائم با اختلال دوقطبی ممکن است وجود داشته باشد، اما این اختلال کمتر شایع است.

روان‌پریشی تیروئیدی چیست؟
در موارد نادر، در افراد با کم‌کاری شدید و درمان‌نشده تیروئید، ممکن است علائم روان‌پریشی بروز کند. این وضعیت با عنوان روان‌پریشی میکسدمی شناخته می‌شود و نیاز به درمان با داروهای ضد روان‌پریشی و هورمون تیروئیدی دارد.