نکات کلیدی
سریع پیدا کنید
- برخی مکملها میتوانند با داروهای تیروئید تداخل داشته باشند و اثربخشی آنها را کاهش دهند.
- مصرف بیش از حد مکملهای ید میتواند برای سلامت تیروئید خطرناک باشد.
- قبل از شروع هر نوع مکمل جدید برای مشکلات تیروئید، همیشه با پزشک مشورت کنید.
مکملهای غذایی و بیماری تیروئید
افرادی که به بیماریهای تیروئید مبتلا هستند، اغلب از مکملها و فرآوردههای گیاهی استفاده میکنند. اما قبل از مصرف این محصولات، باید نکات زیادی را در نظر گرفت.
برخی از مکملها ممکن است برای افراد مبتلا به کمکاری تیروئید (Hypothyroidism) یا پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism) مفید باشند. از طرف دیگر، بعضی مکملها میتوانند در جذب هورمونهای تیروئید اختلال ایجاد کنند. این تداخلها نه تنها میتواند باعث کاهش اثر دارو شود، بلکه ممکن است نتایج آزمایشهای تیروئید را هم دچار خطا کرده یا حتی مشکلات جدیتری ایجاد کند.
شناخت مکملهای رایج و اثرات آنها بر سلامت تیروئید میتواند به شما کمک کند انتخابهای آگاهانهتری داشته باشید و از خطرات احتمالی پیشگیری کنید.
در ادامه این مقاله، مکملهایی که معمولاً برای پشتیبانی از عملکرد تیروئید استفاده میشوند و تأثیر آنها بر آزمایشهای تیروئید و سلامت عمومی بررسی میشوند.
مکملهای رایج در بیماریهای تیروئید
بسیاری از مکملها معمولاً بهعنوان گزینههای «سالم» برای افراد مبتلا به بیماری تیروئید در نظر گرفته میشوند. با این حال، حتی مکملهایی که ممکن است برای برخی افراد مفید باشند، میتوانند برای دیگران خطراتی به همراه داشته باشند. بنابراین، بهترین کار این است که پیش از مصرف هر مکملی (چه برای تیروئید و چه برای موارد دیگر) با پزشک مشورت کنید.
📌 بیشتر بخوانید: مکملها و سلامت تیروئید: آنچه باید بدانید
ویتامین D
سطح پایین ویتامین D با افزایش خطر ابتلا به بیماریهای خودایمنی تیروئید مانند تیروئیدیت هاشیموتو (حمله سلولهای ایمنی به غده تیروئید) و بیماری گریوز (که منجر به تولید بیش از حد هورمون تیروئید میشود) ارتباط دارد.
به همین دلیل، مکمل ویتامین D میتواند برای مبتلایان به بیماریهای تیروئید مفید باشد.
علاوه بر پیشگیری، یک مطالعه در سال ۲۰۱۸ نشان داد که مصرف مکمل ویتامین D باعث بهبود سطح TSH (هورمون محرک تیروئید) در افراد مبتلا به کمکاری تیروئید شده است.
از آنجا که بسیاری از افراد سطح پایینی از ویتامین D دارند، یک آزمایش خون ساده میتواند کمبود این ویتامین را مشخص کند.
توجه داشته باشید: مصرف بیش از حد ویتامین D میتواند باعث عوارضی مانند سنگ کلیه دردناک شود. بنابراین، مصرف آن باید زیر نظر پزشک باشد.
ویتامین B12
کمبود ویتامین B12 نسبتاً شایع است، بهویژه در افراد بالای ۵۰ سال. همچنین داروی متفورمین (که برای درمان مقاومت به انسولین در افراد مبتلا به کمکاری تیروئید استفاده میشود) میتواند سطح B12 را کاهش دهد.
علائم کمبود ویتامین B12 میتواند بسیار شبیه علائم کمکاری تیروئید باشد، به همین دلیل تشخیص آن دشوار است.
نکته مهم:
- کمکاری تیروئید درماننشده و کمبود B12 هر دو با افزایش خطر سکته مغزی ایسکمیک (بهویژه در افراد جوان) مرتبط هستند.
- دلیل این موضوع افزایش سطح هموسیستئین در خون است، که یکی از عوامل خطر شناختهشده برای سکته است.
ویتامین B12 در گوشت و فرآوردههای حیوانی یافت میشود. اما حتی اگر مصرف غذایی کافی باشد، بعضی افراد – مخصوصاً کسانی که مشکلات گوارشی دارند – ممکن است نتوانند B12 را بهخوبی جذب کنند. در این شرایط، مصرف مکمل B12 میتواند ضروری باشد.
اسید لینولئیک کونژوگه (CLA)
CLA یک نوع اسید چرب است که اغلب برای کاهش وزن استفاده میشود. این ماده به طور طبیعی در لبنیات و گوشت گاو وجود دارد و همچنین به شکل مکمل هم عرضه میشود.
از آنجا که بیماریهای تیروئید میتوانند کاهش وزن را دشوار کنند، برخی افراد برای حمایت از اهداف کاهش وزن خود از CLA استفاده میکنند.
با این حال، شواهد علمی در این زمینه متناقض است:
- برخی مطالعات انسانی نشان دادهاند که CLA میتواند توده چربی را کاهش دهد.
- اما مطالعات دیگر نشان ندادهاند که CLA (بهتنهایی یا همراه با ورزش) تغییر قابلتوجهی در ترکیب بدن ایجاد کند.
CLA میتواند در برخی افراد باعث نفخ و مشکلات گوارشی شود. بنابراین اگر با کمکاری تیروئید قصد کاهش وزن دارید، بهتر است ابتدا با پزشک مشورت کنید.
📌 بیشتر بخوانید: آیا برای درمان بیماری تیروئید باید به متخصص غدد مراجعه کنید؟
ید (Iodine)
ید عنصری است که به غده تیروئید برای تولید هورمون کمک میکند. به همین دلیل، داشتن تعادل درست در مصرف ید اهمیت زیادی دارد، زیرا هم کمبود و هم مصرف بیش از حد آن میتواند باعث مشکلات تیروئیدی شود.
بیشتر افراد ید کافی را از طریق نمک یددار دریافت میکنند. علاوه بر این، ید در برخی ماهیها، شیر و تخممرغ هم وجود دارد و به شکل مکمل نیز در دسترس است.
نکته مهم:
- کمبود ید در ایالات متحده بسیار نادر است.
- بنابراین، مصرف مکمل ید نهتنها ممکن است کمکی نکند، بلکه حتی میتواند وضعیت تیروئید را بدتر کند.
- به همین دلیل، در مورد مکملهای ید – بهویژه مکملهای جلبک دریایی (Kelp) که سرشار از ید هستند – اختلافنظرهای زیادی وجود دارد.
انجمن تیروئید آمریکا توصیه میکند که از مصرف روزانه مکملهای غذایی حاوی بیش از ۵۰۰ میکروگرم ید پرهیز شود.
📌 مطلب مرتبط: رژیم غذایی کم ید
سلنیوم (Selenium)
سلنیوم یک ماده معدنی است که در متابولیسم هورمونهای تیروئید نقش مهمی دارد. منابع طبیعی آن شامل ماهیهای دریایی، گوشت گاو، مرغ و تخممرغ هستند. برخی مواد غذایی نیز بهطور صنعتی با سلنیوم غنیسازی میشوند. همچنین مکملهای سلنیوم در دسترس هستند.
یک مطالعه در سال ۲۰۱۸ نشان داد که مصرف مکمل سلنیوم میتواند سطح آنتیبادی ضد تیروئید پراکسیداز (Anti-TPO) را در افراد مبتلا به کمکاری تیروئید خودایمنی کاهش دهد.
همچنین در بیماران مبتلا به بیماری گریوز، مصرف سلنیوم باعث بهبود سطح آنتیبادیهای تیروئیدی و افزایش کیفیت زندگی گزارش شده است.
با این حال، سلنیوم دارای یک بازه درمانی باریک است، به این معنا که حتی مصرف کمی بیشتر از حد موردنیاز میتواند سمی باشد. بنابراین مصرف آن باید با احتیاط و زیر نظر پزشک انجام شود.
روی (Zinc)
روی یک ماده معدنی است که بدن برای تولید هورمونهای تیروئید به آن نیاز دارد. منابع طبیعی آن شامل پروتئینهای حیوانی، مغزها و غلات کامل است.
یک مطالعه در سال ۲۰۱۸ نشان داد که مصرف مکمل روی میتواند برای زنان مبتلا به کمکاری تیروئید که اضافهوزن یا چاقی دارند، مفید باشد.
کمبود روی با کمکاری تیروئید و سایر بیماریهای خودایمنی ارتباط دارد.
تیامین (ویتامین B1)
برخی شواهد نشان میدهد که مصرف مکمل تیامین میتواند خستگی را در افراد مبتلا به تیروئیدیت هاشیموتو کاهش دهد.
تیامین یک ویتامین گروه B (B1) است که برای متابولیسم بدن ضروری است. منابع طبیعی آن شامل لوبیا، عدس، نان و غلات غنیشده و تخممرغ است.
افرادی که به بیماریهای خودایمنی تیروئید مثل هاشیموتو یا گریوز مبتلا هستند، حتی با دریافت کافی تیامین از رژیم غذایی، ممکن است در جذب آن مشکل داشته باشند. به همین دلیل، این افراد میتوانند درباره مصرف مکمل تیامین با پزشک خود مشورت کنند.
از آنجا که ویتامینها و مواد معدنی زیادی بر عملکرد تیروئید اثر میگذارند، مصرف مکملها میتواند برای برخی بیماران تیروئیدی مفید باشد.
اما نکته مهم این است که قبل از شروع هر مکملی، حتماً با پزشک مشورت کنید تا مطمئن شوید که مصرف آن برای شرایط شما مناسب است.
📌 بیشتر بخوانید: ۷ غذای دوستدار کم کاری تیروئید که باید به رژیم غذایی خود اضافه کنید.
مکملهایی که روی داروها و آزمایشها اثر میگذارند
تقریباً هر مکمل یا داروی بدون نسخه (OTC) میتواند با داروهای تیروئید تداخل داشته باشد.
- برای مثال، برخی مکملها میتوانند جذب لووتیروکسین (Levothyroxine) – شکل مصنوعی هورمون تیروئید – را کاهش دهند، اگر در فاصلهی یک ساعت پس از مصرف دارو استفاده شوند.
- برخی دیگر حتی اگر ساعتها بعد مصرف شوند نیز ممکن است مشکلساز باشند.
📌 مطلب مرتبط: آیا بیش از حد لووتیروکسین مصرف میکنید؟
کلسیم و آهن
مکملهای کلسیم و آهن باید حداقل سه تا چهار ساعت پس از مصرف لووتیروکسین استفاده شوند. دلیل آن این است که این مواد میتوانند در روده به دارو متصل شوند، جذب آن را کاهش دهند و در نتیجه اثرگذاری دارو را کم کنند.
📌 بیشتر بخوانید: ۶ چیزی که میتواند روی داروی تیروئید تأثیر بگذارد.
مکملهای «غذای سبز»
بسیاری از مکملهای «غذای سبز» حاوی مقادیر بالایی از سبزیجات چلیپایی (Cruciferous) مانند بروکلی و اسفناج هستند.
اگرچه این مواد غذایی بهطور کلی سالم هستند، اما ترکیباتی به نام گواتروژن دارند. گواتروژنها میتوانند عملکرد تیروئید را مختل کنند، زیرا توانایی بدن برای استفاده از ید و ترشح هورمونهای تیروئید را کاهش میدهند.
نکته مهم: پزشکان توصیه نمیکنند که بیماران تیروئیدی این سبزیجات سالم را حذف کنند، بلکه بهتر است آنها را در وعدههای غذایی مختلف پخش کرده و از مصرف مکملهایی که مقادیر غلیظ این سبزیجات را دارند خودداری کنند.
بیوتین
بیوتین (چه بهتنهایی و چه بهعنوان بخشی از ویتامینهای گروه B) میتواند در نتایج آزمایش TSH اختلال ایجاد کند. در چنین شرایطی، سطح TSH پایینتر از مقدار واقعی گزارش میشود.
بیوتین یک ترکیب رایج در بسیاری از مکملها برای تقویت مو، پوست و ناخنها است.
برخی مکملها میتوانند با داروهای تیروئید یا آزمایشهای پزشکی تداخل داشته باشند و حتی خطرات جدیتری برای سلامت ایجاد کنند.
مکملهایی که باید از آنها اجتناب کرد
آشواگاندا و بلادروراک
برخی فرآوردههای گیاهی حاوی آشواگاندا (جینسینگ هندی) یا بلادروراک (نوعی جلبک قهوهای) هستند.
- آشواگاندا در طب آیورودا برای کاهش استرس استفاده میشود.
- بلادروراک در طب سنتی چین برای درمان بیماریهای تیروئید کاربرد داشته است.
اما هیچ مدرک علمی معتبری وجود ندارد که این گیاهان بتوانند مشکلات تیروئیدی را درمان کنند.
- بلادروراک ممکن است حاوی مقادیر خطرناک بالای ید باشد.
- هر دو گیاه میتوانند با داروهای تیروئید تداخل داشته باشند.
مکملهای «پشتیبان تیروئید»
چندین مکمل با عنوانهایی مانند «پشتیبان تیروئید»، «پشتیبان آدرنال» یا «تقویتکننده تیروئید» در بازار وجود دارد.
مواد تشکیلدهنده این مکملها متنوع است و ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- ویتامینها
- مواد معدنی
- گیاهان دارویی
- هورمونهای تیروئید
- استروئیدهای آدرنال
نباید این مکملها را جایگزین داروهای تجویزی تیروئید کنید.
این محصولات میتوانند همراه با داروهای تیروئید مشکلساز شوند، چون ممکن است تیروئید را بیش از حد تحریک کنند.
تحریک بیش از حد تیروئید میتواند منجر به پرکاری تیروئید شود که خطرات آن شامل:
- پوکی استخوان
- فیبریلاسیون دهلیزی (نوعی آریتمی قلبی که خطر سکته یا نارسایی قلبی را افزایش میدهد)
- و مشکلات دیگر است.
یک مطالعه در سال ۲۰۱۳ روی ۱۰ مکمل «پشتیبان تیروئید» نشان داد که بیشتر آنها حاوی مقادیر بالای هورمونهای T3 و T4 بودند؛ حتی در برخی موارد، میزان این هورمونها بیشتر از دوزهای تجویزی برای درمان کمکاری تیروئید بود.
مطالعهای دیگر در سال ۲۰۱۶ نیز نشان داد که میزان T3 در برخی از این مکملها آنقدر بالا بوده که باعث تیروتوکسیکوز (افزایش بیش از حد هورمون تیروئید در بدن) یا حتی طوفان تیروئیدی شده است.
طوفان تیروئیدی یک وضعیت تهدیدکننده زندگی است که در آن بدن مقدار بسیار زیادی هورمون تیروئید آزاد میکند.
عصاره تیروئید گاوی (Bovine Thyroid Extracts)
عصارههای تیروئید گاوی از غده تیروئید گاو تهیه میشوند و بهعنوان مکمل غذایی فروخته میشوند. (اینها نباید با داروهای درمانی تیروئید مانند Armour Thyroid اشتباه گرفته شوند.)
علاوه بر خطرات ناشی از درمان ناکافی یا بیش از حد کمکاری تیروئید، مصرف این عصارهها میتواند خطر اندکی از مواجهه با بیماری جنون گاوی (BSE) را به همراه داشته باشد، بهویژه اگر سلامت حیوانات منبع این عصارهها مشخص نباشد.
افدرا (Ephedra)
در سال ۲۰۰۴ سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) فروش مکملهای حاوی محرک افدرا را ممنوع کرد. با این حال، برخی مکملهای وارداتی و دمنوشها همچنان ممکن است این ماده را داشته باشند.
افدرا اغلب بهعنوان مکمل کاهش وزن و افزایش انرژی تبلیغ میشود. اما خطرات آن بسیار بیشتر از فواید احتمالی است، بهویژه برای افراد مبتلا به پرکاری تیروئید. چراکه میتواند:
- ضربان قلب را بیشتر افزایش دهد
- فشار خون را بالا ببرد
- و مشکلات جدی دیگری ایجاد کند
عوارض جانبی افدرا حتی در افراد جوان و سالم هم گزارش شده است، از جمله:
- فشار خون بالا
- سکته مغزی
- تشنج
- مرگ
همچنین برخی مکملهای وارداتی ممکن است حاوی ترکیبات دیگری باشند که از نظر FDA ایمن محسوب نمیشوند. علاوه بر این، نام این ترکیبات ممکن است برای مصرفکنندگان ناآشنا باشد.
برخی مکملها میتوانند برای بیماران تیروئیدی خطرناک باشند، حتی اگر بهعنوان مکملهای مخصوص تیروئید تبلیغ شوند. علت آن میتواند شامل:
- وجود مقادیر بالای مواد مغذی سمی
- یا تداخل با داروهای تیروئیدی باشد.
📌 بیشتر بخوانید: ۱۵ راه برای سالم نگه داشتن تیروئید
سوالاتی که باید درباره هر مکمل بپرسید
اگر قصد دارید هر نوع ویتامین، ماده معدنی یا مکمل غذایی مصرف کنید، مشورت با پزشک و بررسی دقیق مزایا و خطرات آن ضروری است. پرسشهایی که میتوانید مطرح کنید:
- فایده احتمالی این مکمل چیست؟ آیا مطالعات علمی آن را تأیید کردهاند یا فقط شنیدههاست؟
- عوارض جانبی بالقوه چیست؟ چه علائمی میتواند نشانه بروز مشکل باشد؟
- این مکمل چگونه با سایر داروها (از جمله جذب لووتیروکسین) تداخل میکند؟ چند ساعت باید بین مصرف لووتیروکسین و مکمل فاصله باشد؟
- آیا باید مکمل را همراه غذا مصرف کنم یا با معده خالی؟
- آیا با مصرف این مکمل نیاز به آزمایشهای تیروئیدی بیشتری دارم؟ اگر بله، هر چند وقت یکبار؟
یادداشتی از تیراد
مکملهای غذایی میتوانند برای بیماران تیروئیدی هم سودمند و هم خطرناک باشند. برخی از آنها به بهبود کمبودهای تغذیهای کمک میکنند، اما برخی دیگر با داروهای تیروئیدی تداخل دارند یا حتی میتوانند باعث پرکاری تیروئید و عوارض جدی شوند.
پیش از مصرف هر مکملی، بهترین راهکار مشورت با پزشک و انجام آزمایشهای منظم تیروئید است.
دکتر حجت ابراهیمی نیک
فلوشیپ فوق تخصصی رادیولوژی مداخله ای، متخصص رادیولوژی
عضو هیئت مدیره موسسه سونوگرافی تیراد
طی دوره های آموزشی در کشورهای چین، کره جنوبی، آلمان و ایتالیا در زمینه درمان بیماریهای تیروئید با کمک روشهای کمتر تهاجمی
اولین پزشک ایرانی که موفق به درمان توه های تیروئیدی به روش آر اف در ایران شدند.
