شناخت بیماری هاشیموتو و تیروئیدیت لنفوسیتیک سایلنت
تیروئیدیت لنفوسیتیک به شرایطی گفته میشود که در آن سلولهای ایمنی به غده تیروئید حمله کرده و بر تولید هورمونهای تیروئید اثر میگذارند.
سریع پیدا کنید
- بیماری هاشیموتو (که به آن تیروئیدیت لنفوسیتیک مزمن هم گفته میشود) بهصورت دائمی به غده تیروئید آسیب میزند، باعث کمکاری تیروئید میشود و معمولاً به مصرف مادامالعمر دارو نیاز دارد.
- تیروئیدیت لنفوسیتیک تحتحاد (سایلنت یا بدون درد) میتواند علائمی ایجاد کند اما اغلب بهمرور زمان خودبهخود برطرف میشود.
این مقاله علل و علائم زیرگروههای مختلف تیروئیدیت لنفوسیتیک و روشهای کنار آمدن با آنها را توضیح میدهد.
غده تیروئید چیست؟
غده تیروئید که شکل پروانهای دارد در پایه گردن، نزدیک حنجره (صدا) و نای (راه هوایی) قرار دارد.
تیروئید مسئول تولید دو هورمون اصلی است:
این هورمونها برای تنظیم متابولیسم، رشد مغز و عملکرد قلب، عضلات و سایر اندامها حیاتی هستند.
بیماری هاشیموتو
هاشیموتو یک نوع طولانیمدت از تیروئیدیت لنفوسیتیک و شایعترین علت کمکاری تیروئید در ایالات متحده است. این بیماری بیشتر خانمها را تحت تأثیر قرار میدهد.
در این بیماری، سیستم ایمنی بدن علیه آنتیژنهای خود تیروئید واکنش نشان میدهد. این فرآیند به تخریب تدریجی غده تیروئید منجر میشود و بدن شروع به تولید آنتیبادیهای خاص علیه تیروئید پراکسیداز (anti-TPO) و تیروگلوبولین (anti-Tg) میکند. بالا بودن سطح این آنتیبادیها بخشی از معیارهای تشخیص هاشیموتو است.
آیا کمبود ید باعث هاشیموتو میشود؟
کمبود ید با بیماری هاشیموتو ارتباط دارد، اما علت اصلی بروز این بیماری خودایمنی هنوز ناشناخته است و در حال مطالعه میباشد. پژوهشها نشان میدهد که عوامل ژنتیکی و محیطی در کنار هم نقش مهمی در شکلگیری این بیماری دارند.
در ایالات متحده، کمبود ید بسیار نادر است و در سراسر جهان هم رو به کاهش میباشد.
📌 بیشتر بخوانید: تجربه شخصی یک متخصص تغذیه با بیماری هاشیموتو
علائم بیماری هاشیموتو
هاشیموتو معمولاً بهتدریج باعث بروز علائم کمکاری تیروئید میشود. برخی افراد ممکن است بدون علامت باشند، اما شایعترین علائم عبارتند از:
- بزرگی و تورم گردن به دلیل گواتر
- دیسفاژی (مشکل در بلع)
- خستگی مفرط
- افزایش وزن غیرقابل توضیح
- یبوست
- حساسیت بیش از حد به سرما
- خشکی پوست
- افسردگی
- درد و کوفتگی عضلات
- در خانمها: قاعدگیهای سنگین و نامنظم
تشخیص بیماری هاشیموتو
پزشک ابتدا معاینه فیزیکی انجام میدهد، از جمله لمس تیروئید برای بررسی وجود گواتر یا ندول. همچنین شرححال کامل بیمار شامل علائم فعلی و سابقه خانوادگی بررسی میشود.
روشهای تشخیصی:
- آزمایش خون برای بررسی سطح هورمونهای تیروئید (TSH، T3، T4) و آنتیبادیها (anti-TPO و anti-Tg)
- سونوگرافی یا تصویربرداری پزشکی برای ارزیابی اندازه گواتر و بررسی نیاز به درمان
درمان بیماری هاشیموتو
درمان هاشیموتو بر تنظیم سطح هورمونهای تیروئید متمرکز است.
- داروی اصلی، لووتیروکسین (Synthroid) است که معمولاً باید بهصورت مادامالعمر مصرف شود.
- سطح هورمونهای تیروئید باید بهطور منظم بررسی شود تا در صورت نیاز، دوز دارو تنظیم گردد.
در موارد نادر، گواترهای بزرگ میتوانند بلع یا تنفس طبیعی را دشوار کنند. در این شرایط ممکن است جراحی برای برداشتن گواتر توصیه شود. اما گواترهای کوچک معمولاً به درمان نیاز ندارند و با تنظیم سطح هورمونها خودبهخود بهبود مییابند.
بهطور کلی، رژیم غذایی تأثیر مستقیمی بر کمکاری تیروئید ندارد و نقش درمانی خاصی در هاشیموتو ایفا نمیکند. برخی بیماران به دنبال استفاده از پودر استخراج تیروئید گاو و خوک (Desiccated thyroid extract) میروند، اما بیشتر متخصصان توصیه میکنند افراد فقط یک رژیم غذایی متعادل و سالم داشته باشند که شامل ویتامینها و مواد معدنی موردنیاز بدن باشد.
برخی تحقیقات بر روی ویتامین D و سلنیوم ادامه دارد. سلنیوم ممکن است فوایدی داشته باشد، اما نتایج تحقیقات تاکنون متناقض بوده است. بنابراین بهتر است با پزشک خود در مورد رژیم غذایی و تشخیص هاشیموتو مشورت کنید.
چشمانداز
بیشتر بیماران مبتلا به هاشیموتو با درمان مناسب میتوانند زندگی با کیفیت بالا داشته باشند. با این حال، معمولاً نیاز به مصرف دارو و مدیریت بیماری در تمام طول عمر وجود دارد.
- در افراد مسن و کسانی که بیماریهای قلبی زمینهای دارند، مصرف دارو باید با احتیاط بیشتری انجام شود.
- هنوز مشخص نیست که آیا هاشیموتو خطر سرطان تیروئید را افزایش میدهد یا خیر. اما شواهد نشان میدهد که التهاب مزمن، خطر ابتلا به هاشیموتو را بالا میبرد و این بیماری ممکن است با مشکلات متابولیک مانند چاقی، کلسترول بالا و دیابت ارتباط داشته باشد.
بیماری هاشیموتو و بارداری
کمکاری تیروئید ناشی از هاشیموتو میتواند باعث کاهش باروری شود. این اختلال تیروئیدی اغلب در افرادی که به سندروم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) مبتلا هستند نیز مشاهده میشود.
تیروئیدیت لنفوسیتیک تحتحاد (Silent Thyroiditis)
تیروئیدیت لنفوسیتیک تحتحاد به دلیل التهاب غده تیروئید ایجاد میشود که باعث بزرگ شدن غده و تغییر در عملکرد آن میگردد. این بیماری بیشتر در خانمها دیده میشود.
علل
- شایعترین علت، رخداد پس از زایمان است که معمولاً ظرف چند ماه بعد از تولد اتفاق میافتد. بیشتر افراد طی یک سال به عملکرد طبیعی تیروئید بازمیگردند، اما در برخی موارد اختلال ادامهدار خواهد بود.
- نوع دیگری نیز وجود دارد که مستقل از بارداری بروز میکند و به آن تیروئیدیت سایلنت یا بدوندرد (Sporadic/Silent) گفته میشود.
مراحل بیماری
تیروئیدیت لنفوسیتیک تحتحاد معمولاً سه فاز دارد:
- پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism): التهاب باعث میشود غده تیروئید بیش از حد هورمون تولید کند.
- کمکاری تیروئید (Hypothyroidism): التهاب مداوم به غده آسیب میزند و تولید هورمون کاهش مییابد.
- مرحله بهبودی (Recovery): در این فاز، حمله خودایمنی متوقف میشود و تعادل تیروئید بازمیگردد.
علائم تیروئیدیت لنفوسیتیک تحتحاد (سایلنت)
علائم این بیماری معمولاً خفیفتر از هاشیموتو هستند. همانطور که از نام آن (Silent یا Painless) مشخص است، این بیماری معمولاً بدون درد و بدون حساسیت در ناحیه تیروئید بروز میکند.
علائم فاز پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism)
- گواتر (بزرگ شدن تیروئید، اغلب بدون درد)
- خستگی
- عدم تحمل گرما
- افزایش اشتها
- تعریق زیاد
- نامنظم شدن قاعدگی
- تحریکپذیری و بیقراری
- گرفتگی عضلات
- لرزش دست و بیقراری
- تپش قلب
- کاهش وزن
- اجابت مزاج مکرر
علائم فاز کمکاری تیروئید (Hypothyroidism)
- گواتر بدون درد
- خستگی
- عدم تحمل سرما
- خشکی پوست
- افزایش وزن
- یبوست
📌 بیشتر بخوانید: کمکاری تیروئید در مقابل پرکاری تیروئید
تشخیص
تشخیص تیروئیدیت لنفوسیتیک تحتحاد دشوار است و اغلب زمانی انجام میشود که علائم کمکاری تیروئید ظاهر شده باشند.
روشهای تشخیص شامل:
- معاینه فیزیکی و بررسی علائم بیمار
- آزمایش خون برای بررسی سطح هورمونهای تیروئید (TSH، T3، T4)
- آزمایشهای CRP و ESR برای شناسایی علائم التهاب
- اسکن جذب ید رادیواکتیو (RAIU): برای تعیین پرکاری یا کمکاری تیروئید بر اساس میزان جذب ید توسط غده تیروئید
درمان
درمان این بیماری بسته به فاز آن متفاوت است. در موارد خفیف، ممکن است هیچ درمانی لازم نباشد.
در فاز پرکاری تیروئید:
داروهای بتابلوکر برای کنترل علائمی مانند تپش قلب، لرزش، اضطراب و عدم تحمل گرما تجویز میشوند.
در فاز کمکاری تیروئید:
داروی جایگزین هورمون تیروئید لووتیروکسین (Synthroid) برای جبران کمبود هورمون استفاده میشود. این درمان معمولاً چند ماه ادامه دارد و سپس دارو قطع میشود. پس از آن، سطح هورمونهای تیروئید حدود ۵ هفته بعد دوباره آزمایش میشود تا مشخص شود آیا درمان بیشتری لازم است یا خیر.
📌 بیشتر بخوانید: پرکاری تیروئید در نوزادان
چشمانداز
در بیشتر موارد، تیروئیدیت سایلنت بهمرور زمان بهبود مییابد، اما ممکن است ماهها طول بکشد.
هیچ عامل ژنتیکی شناختهشدهای برای افزایش خطر کمکاری تیروئید در این بیماری وجود ندارد. با این حال، برخی افراد پس از تجربه تیروئیدیت سایلنت ممکن است دچار کمکاری دائمی تیروئید شوند و به درمان مادامالعمر نیاز پیدا کنند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید؟
تشخیص تیروئیدیت لنفوسیتیک در مراحل اولیه دشوار است، چون بسیاری از علائم آن اختصاصی نیستند و میتوانند با بیماریهای دیگر هم دیده شوند. با این حال، در صورت بروز علائم زیر بدون علت مشخص، باید احتمال بیماری تیروئید را در نظر گرفت:
- وجود توده یا ورم در جلوی گردن
- خستگی مداوم و بیدلیل
- افزایش وزن ناگهانی و قابل توجه
- خشکی پوست
- پفکردگی صورت
- شکنندگی مو یا ناخنها
- احساس دائمی اضطراب یا افسردگی
- حس مداوم گرمای زیاد یا سرمای غیرطبیعی
پزشک میتواند به شما در مدیریت علائمی مثل خستگی، افزایش وزن و سایر مشکلات مرتبط با تیروئیدیت لنفوسیتیک کمک کند.
📌 بیشتر بخوانید: تیروتوکسیکوز چیست؟ پرکاری تیروئید و تیروتوکسیکوز
یادداشتی از تیراد
- تیروئیدیت لنفوسیتیک یک اختلال خودایمنی است که به غده تیروئید آسیب میزند.
- بیماری هاشیموتو (تیروئیدیت لنفوسیتیک مزمن) یک بیماری دائمی است که خودبهخود بهبود نمییابد و باعث کمکاری تیروئید مادامالعمر میشود. درمان دارویی در مدیریت این بیماری بسیار مؤثر است.
- تیروئیدیت لنفوسیتیک تحتحاد (سایلنت) معمولاً بیماری خودمحدودشونده است که طی چند ماه برطرف میشود. این بیماری با الگوی پرکاری موقت و سپس کمکاری تیروئید همراه است.
اگر علائمی دارید که ممکن است با بیماری تیروئید مرتبط باشند، حتماً با پزشک مشورت کنید تا بتوانید تشخیص و درمان مناسب دریافت کنید.
📌 بیشتر بخوانید: آیا برای درمان بیماری تیروئید باید به متخصص غدد مراجعه کنید؟
سوالات متداول
۱. تیروئیدیت لنفوسیتیک چیست؟
تیروئیدیت لنفوسیتیک نوعی بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی به غده تیروئید حمله کرده و باعث اختلال در تولید هورمونهای تیروئید میشود.
۲. تفاوت هاشیموتو با تیروئیدیت سایلنت چیست؟
هاشیموتو یک بیماری دائمی است که منجر به کمکاری مادامالعمر تیروئید میشود. اما تیروئیدیت سایلنت معمولاً موقت است و پس از چند ماه برطرف میشود.
۳. علائم شایع تیروئیدیت لنفوسیتیک کدامند؟
خستگی، افزایش یا کاهش وزن، یبوست یا اسهال، حساسیت به سرما یا گرما، خشکی پوست، افسردگی و وجود گواتر از علائم رایج هستند.
۴. آیا هاشیموتو قابل درمان قطعی است؟
خیر، درمان قطعی ندارد. اما با مصرف داروهای جایگزین هورمون تیروئید مانند لووتیروکسین میتوان بیماری را بهطور کامل کنترل کرد.
۵. تیروئیدیت سایلنت چه مدت طول میکشد؟
این بیماری معمولاً ظرف چند ماه بهبود مییابد، اما در برخی افراد ممکن است به کمکاری دائمی تیروئید منجر شود.
دکتر حسین چگینی فلوشیپ فوق تخصصی رادیولوژی مداخله ای از دانشگاه تهران و متخصص رادیولوژی
موسس موسسه سونوگرافی و تصویربرداری تیراد
دارای گواهینامه نورورادیولوژی اروپا ESNR
عضو کمیته اینترونشن انجمن رادیولوژی ایران
