وقتی غده تیروئید ندارید.

نکات ویژه‌ای که باید به آن‌ها توجه کنید.

اگر شما غده تیروئید نداشته باشید، ممکن است دچار علائمی مشابه کم‌کاری تیروئید شوید و درمان شما نیز شبیه درمان کم‌کاری تیروئید باشد. با این حال، سطح هورمون‌های تیروئید و دوز داروهای شما می‌تواند منحصربه‌فرد باشد.

این مقاله به نکاتی می‌پردازد که باید در صورت نداشتن غده تیروئید در نظر داشته باشید.

📌 بیشتر بخوانید: سوالاتی که باید در مورد کم کاری تیروئید از پزشک بپرسید.

چرا بعضی افراد غده تیروئید ندارند؟

دلایل مختلفی وجود دارد که فرد ممکن است غده تیروئید نداشته باشد. شایع‌ترین دلایل شامل موارد زیر است:

• درمان سرطان تیروئید:
  معمولاً برداشتن کامل یا بخشی از غده تیروئید بخشی از روند درمان سرطان تیروئید است.
• ندول‌های تیروئید یا گواتر:
  گاهی ندول‌ها یا بزرگ‌شدن غیرطبیعی تیروئید نیاز به جراحی و برداشتن دارند. گواتر ممکن است به دلیل فشار بر راه تنفسی یا مری (مشکل در تنفس یا بلع) نیازمند جراحی باشد. در موارد نادر، تیروئید بزرگ فقط به دلایل زیبایی برداشته می‌شود.
• ندول سمی (Toxic Nodule):
  این نوع رشد، هورمون تیروئید تولید می‌کند. بعضی افراد با ندول سمی، گواتر یا بیماری گریوز دچار پرکاری تیروئید می‌شوند (یعنی تولید بیش از حد هورمون تیروئید). یکی از درمان‌های این نوع پرکاری، برداشتن غده تیروئید است.
• اختلالات مادرزادی:
  تعداد کمی از افراد بدون غده تیروئید متولد می‌شوند یا ممکن است تیروئید ناقص و بدشکل داشته باشند. این وضعیت با عنوان کم‌کاری تیروئید مادرزادی (Congenital Hypothyroidism) شناخته می‌شود.
• اختلال عملکرد غده تیروئید:
  در برخی موارد، حتی اگر تیروئید به‌طور کامل وجود داشته باشد، عملکرد آن به شدت ضعیف می‌شود. این شرایط می‌تواند منجر به کم‌کاری شدیدتر از کم‌کاری تیروئید معمولی شود.

📌 بیشتر بخوانید: ندول تیروئید: درمان گره تیروئید و راه‌های شناسایی گره

شرایطی که می‌توانند باعث اختلال در عملکرد تیروئید شوند

حتی بدون جراحی، برخی بیماری‌ها یا درمان‌ها می‌توانند توانایی غده تیروئید برای تولید هورمون را از بین ببرند:

• درمان با ید رادیواکتیو (RAI) برای بیماری گریوز:
  که به آن آبلاتیو تراپی (Ablation Therapy) نیز گفته می‌شود. RAI باعث کاهش شدید یا تخریب کامل عملکرد غده تیروئید شده و منجر به کم‌کاری می‌شود.
• قرار گرفتن در معرض مواد رادیواکتیو (در محیط‌های درمانی یا صنعتی):
  افرادی که در بخش‌های ید درمانی، پزشکی هسته‌ای یا با مواد رادیواکتیو کار می‌کنند، در صورت رعایت نکردن اصول ایمنی ممکن است در معرض پرتوهای یون‌ساز قرار گیرند. از آنجا که غده تیروئید به ید رادیواکتیو بسیار حساس است، این پرتوها می‌توانند به‌تدریج باعث آسیب یا از بین رفتن عملکرد طبیعی آن شوند. البته در مراکز درمانی که استانداردهای حفاظت پرتویی به‌درستی رعایت می‌شود، احتمال بروز چنین آسیب‌هایی بسیار پایین است.
• بیماری هاشیموتو:
  یک بیماری خودایمنی که در آن سیستم ایمنی به بافت سالم تیروئید حمله می‌کند. در این شرایط، آنتی‌بادی‌ها به‌تدریج توانایی تیروئید در تولید هورمون را از بین می‌برند.
• داروهایی مثل لیتیم (Lithobid):
  این دارو می‌تواند به عملکرد تیروئید آسیب زده و مانع تولید طبیعی هورمون‌های تیروئید شود.

📌 بیشتر بخوانید: چگونه مشکلات تیروئید را درمان کنیم؟

علائم کم‌کاری تیروئید

کم‌کاری تیروئید (Hypothyroidism) زمانی رخ می‌دهد که غده تیروئید نتواند به اندازه کافی هورمون تولید کند. بیشتر مبتلایان به این بیماری هنوز غده تیروئید دارند، اما اگر شما به‌طور کامل تیروئید نداشته باشید، باز هم دچار علائم کلاسیک کم‌کاری تیروئید خواهید شد.

علائم شایع:

• افزایش وزن
• عدم تحمل سرما
• خستگی مداوم
• مشکلات خواب
• اختلال در تمرکز یا «مه مغزی»
• افسردگی
• خشکی پوست
• گرفتگی یا اسپاسم عضلات

اگر قبلاً غده تیروئید داشته‌اید و اکنون آن را ندارید، ممکن است نوع و شدت علائم شما تغییر کند.

علائم معمولاً با درمان بهبود می‌یابند. اما اگر دوز دارو بیش از حد بالا باشد، ممکن است علائم برعکس بروز کنند، مثل:

• عدم تحمل گرما
• کاهش وزن غیرمنتظره

در برخی موارد، حتی با مصرف دارو همه علائم کاملاً از بین نمی‌روند. تغییرات سبک زندگی هم می‌تواند کمک‌کننده باشد، مثل:

• استراحت بیشتر
• استفاده از مرطوب‌کننده پوست
• پوشیدن لباس‌های گرم در فصول سرد

📌 بیشتر بخوانید: آیا کم کاری تیروئید طول عمر را کوتاه می کند؟

ملاحظات ویژه در صورت نداشتن تیروئید

۱. حفظ سطح TSH

• کم‌کاری تیروئید معمولاً با آزمایش خون برای بررسی سطح هورمون محرک تیروئید (TSH) کنترل می‌شود.
• سطح بالای TSH نشان‌دهنده نیاز به افزایش دوز داروی جایگزین هورمون تیروئید است.

افرادی که هنوز تیروئید دارند، ممکن است مقدار کمی هورمون تولید کنند. این مقدار می‌تواند غیرقابل پیش‌بینی نوسان داشته باشد و کنترل دارویی را دشوار کند.

اما اگر تیروئید به‌طور کامل وجود نداشته باشد، این نوسانات رخ نمی‌دهند و تنظیم سطح TSH با یک دوز ثابت دارو آسان‌تر خواهد بود.

📌 بیشتر بخوانید: قند، شیرین‌کننده‌های مصنوعی و مشکلات تیروئید

۲. داروها بعد از جراحی سرطان تیروئید

اگر غده تیروئید شما به دلیل سرطان تیروئید برداشته شده باشد، وضعیت شما متفاوت است. در این حالت، پزشک برای شما دوزهای سرکوب‌کننده (Suppressive Dose) هورمون تیروئید تجویز می‌کند تا از بازگشت سرطان جلوگیری شود.

• این دوزها سطح TSH را پایین یا حتی غیرقابل شناسایی نگه می‌دارند.
• در آزمایش خون، این حالت مشابه پرکاری تیروئید دیده می‌شود.
• اما از آنجا که شما غده تیروئید ندارید، همچنان باید درمان خود را به‌عنوان کم‌کاری تیروئید دنبال کنید و توصیه‌های پزشک را اجرا نمایید.

📌 بیشتر بخوانید: چالش‌های باروری و بارداری در افراد مبتلا به بیماری تیروئید

عوارض بلندمدت تیروئیدکتومی

اثرات بلندمدت جراحی تیروئید بستگی به این دارد که تیروئید به‌طور کامل برداشته شده باشد (تیروئیدکتومی) یا فقط بخشی از آن (لوبکتومی تیروئید).

• حدود ۶۴٪ از افرادی که لوبکتومی تیروئید انجام می‌دهند بعدها دچار کم‌کاری تیروئید می‌شوند. در بیشتر موارد این کم‌کاری خفیف است و عملکرد طبیعی تیروئید طی ۱۲ ماه دوباره بازمی‌گردد.

در مقابل، افرادی که کل غده تیروئیدشان برداشته شده است، نیاز به درمان مادام‌العمر جایگزینی هورمون تیروئید دارند تا از کم‌کاری و عوارض آن (مانند کلسترول بالا و اختلال عملکرد کبد) جلوگیری شود.

📌 بیشتر بخوانید: آیا برآمدگی در ناخن ها نشانه کم کاری تیروئید است؟

سایر عوارض احتمالی بلندمدت تیروئیدکتومی:

• تغییر در صدا
• مشکل در بلع
• درد
• خستگی مزمن
• نگرانی درباره ظاهر اسکار (جای زخم)
• نگرانی درباره افزایش وزن

📌 بیشتر بخوانید: میگزدم چیست؟ ارتباط بین کم کاری تیروئید و میگزدم

یادداشتی از تیراد

• ممکن است شما غده تیروئید نداشته باشید چون برداشته شده است یا از ابتدا با این شرایط متولد شده‌اید. همچنین ممکن است غده تیروئید داشته باشید اما عملکرد آن کاملاً متوقف شده باشد.
• در صورت نداشتن تیروئید، شما دچار علائم کم‌کاری تیروئید خواهید شد که معمولاً با درمان جایگزینی هورمون تیروئید بهبود پیدا می‌کنند.
• در چنین شرایطی، پیدا کردن دوز مناسب دارو ممکن است آسان‌تر باشد چون نوسانات عملکردی غده وجود ندارد.
• اگر تیروئید شما به دلیل سرطان برداشته شده باشد، باید دوز سرکوب‌کننده دارو مصرف کنید تا سطح TSH پایین بماند و از بازگشت سرطان جلوگیری شود.

📌 بیشتر بخوانید: تست سطح ایمونوگلوبولین تحریک کننده تیروئید (TSI)

سوالات متداول

۱. آیا افرادی که بدون غده تیروئید به دنیا می‌آیند، طول عمر طبیعی دارند؟

بله. کم‌کاری تیروئید مادرزادی نیاز به درمان مادام‌العمر دارد، اما به‌طور کلی طول عمر طبیعی را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد.

۲. چه غذاهایی برای افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید مضر هستند؟

افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید باید مصرف سویا را محدود کنند، چون می‌تواند در جذب داروی تیروئید اختلال ایجاد کند. همچنین باید از خوردن مقادیر زیاد سبزیجات کلمی خام (مثل کلم) و مصرف مکمل‌های حاوی کِلپ خودداری کنند.

۳. کم‌کاری تیروئید مادرزادی چقدر شایع است؟

این بیماری در حدود ۱ نوزاد از هر ۳۰۰۰ تا ۴۰۰۰ تولد رخ می‌دهد.

📌 بیشتر بخوانید: فواید فنیل آلانین برای سلامت تیروئید