مراحل سرطان تیروئید چیست؟

مراحل سرطان تیروئید از مرحله ۱ تا مرحله ۴ طبقه‌بندی می‌شوند (که گاهی با اعداد رومی I، II، III و IV نمایش داده می‌شوند).
مرحله ۴ شدیدترین و پیشرفته‌ترین مرحله سرطان تیروئید است، در حالی که مرحله ۱ خفیف‌ترین و کم‌خطرترین مرحله محسوب می‌شود.

مرحله‌بندی سرطان بر اساس اندازه تومور و میزان گسترش سلول‌های سرطانی از محل اولیه تومور انجام می‌شود؛ که در اینجا محل اولیه، غده تیروئید است.

در ادامه این مقاله، با مراحل مختلف سرطان تیروئید، نحوه تفسیر اعداد و حروف مرحله‌بندی، علت استفاده از سیستم‌های مختلف مرحله‌بندی و همچنین نرخ بقا در چهار نوع اصلی سرطان تیروئید آشنا خواهید شد.

انواع سرطان تیروئید

سرطان تیروئید چهار نوع اصلی دارد:

۱. سرطان پاپیلری تیروئید (Papillary Thyroid Cancer – PTC)

شایع‌ترین نوع سرطان تیروئید است.
کم‌تهاجمی‌ترین نوع محسوب می‌شود و معمولاً رشد آهسته‌ای دارد.

در صورت درمان مناسب، سرطان پاپیلری تیروئید تقریباً ۱۰۰٪ قابل درمان است، به‌ویژه اگر قبل از سن ۵۵ سالگی تشخیص داده شود.
نرخ بقای پنج‌ساله در این نوع سرطان بیش از ۹۹٫۵٪ است.

۲. سرطان فولیکولار تیروئید (Follicular Thyroid Cancer – FTC)

این نوع نیز نرخ درمان‌پذیری بالایی دارد، اما نسبت به نوع پاپیلری سریع‌تر گسترش پیدا می‌کند و به همین دلیل میزان بقا کمی کمتر است.

میانگین نرخ بقای پنج‌ساله در تمام مراحل سرطان فولیکولار تیروئید حدود ۹۸٪ گزارش شده است.

۳. سرطان مدولاری تیروئید (Medullary Thyroid Cancer – MTC)

نوعی نادر و تهاجمی از سرطان تیروئید است.
تنها حدود ۱ تا ۲ درصد از کل سرطان‌های تیروئید را شامل می‌شود.

سرطان مدولاری تیروئید اگر در مراحل اولیه و محدود به تیروئید تشخیص داده شود، نرخ بقای پنج‌ساله آن بیش از ۹۹٫۵٪ است.

اما اگر به نقاط دوردست بدن گسترش پیدا کند، نرخ بقای پنج‌ساله به حدود ۴۳٪ کاهش می‌یابد.

۴. سرطان آناپلاستیک تیروئید (Anaplastic Thyroid Cancer – ATC)

سرطان آناپلاستیک تیروئید تهاجمی‌ترین و سریع‌ترین نوع سرطان تیروئید است.
در اغلب موارد کشنده محسوب می‌شود.

در صورتی که این نوع سرطان به سایر بخش‌های بدن گسترش یابد، نرخ بقای پنج‌ساله تنها ۴٪ خواهد بود.

مرحله صفر سرطان: به چه معناست؟

مرحله صفر سرطان که با عنوان کارسینومای درجا (Carcinoma in situ – CIS) شناخته می‌شود، به حالتی گفته می‌شود که:

• سلول‌هایی با ظاهر سرطانی در بررسی میکروسکوپی وجود دارند.
• این سلول‌ها هنوز به یک تومور سرطانی واقعی تبدیل نشده‌اند.
• تنها در محل اولیه خود در غده تیروئید حضور دارند.

این سلول‌ها ممکن است در آینده به سرطان تیروئید تبدیل شوند، اما در این مرحله هنوز تهاجمی نیستند و گسترش نیافته‌اند.

📌 بیشتر بخوانید: درمان غیرجراحی گره‌های تیروئید مشکوک (Bethesda III و IV) با روش RFA در تیراد

سیستم مرحله‌بندی TNM

سیستم مرحله‌بندی TNM برای سرطان‌ها، در دهه ۱۹۴۰ میلادی توسط پیر دنوا (Pierre Denoix) از فرانسه معرفی شد.
در این سیستم:

• T مخفف Tumor (تومور) است
• N مخفف Nodes (غدد لنفاوی) است
• M مخفف Metastasis (متاستاز یا گسترش سرطان) است

با وجود سیستم‌های مختلف مرحله‌بندی سرطان، سیستم TNM رایج‌ترین و استانداردترین روش در دنیا محسوب می‌شود.

کمیته مشترک سرطان آمریکا و اتحادیه بین‌المللی کنترل سرطان (AJCC/UICC) به‌طور دوره‌ای این سیستم را برای سرطان تیروئید در ایالات متحده به‌روزرسانی می‌کنند. در سال ۲۰۱۸، نسخه فعلی این سیستم معرفی شد.

در سیستم TNM، پس از هر حرف، یک عدد قرار می‌گیرد که اندازه تومور و میزان گسترش سرطان را مشخص می‌کند؛ همان‌طور که در جدول زیر توضیح داده شده است:

حروف و اعداد در مرحله‌بندی TNM

تومور (T)

نماد	توضیح
T0	عدد صفر نشان می‌دهد که هیچ توموری شناسایی نشده است.
T1–T4	اعداد ۱ تا ۴ اندازه تومور را نشان می‌دهند. هرچه عدد کمتر باشد، پیش‌آگهی بهتر است. T1: تومور کوچک T2: کمی بزرگ‌تر T3: بزرگ‌تر T4: بسیار بزرگ گاهی حروف کوچک a یا b (مثل T1a یا T3b) برای توضیح جزئیات بیشتر اضافه می‌شوند.

غدد لنفاوی (N)

نماد	توضیح
N0	نشان‌دهنده عدم وجود سرطان در غدد لنفاوی است.
N1–N3	این اعداد نشان می‌دهند چند غده لنفاوی درگیر شده و فاصله آن‌ها از محل اولیه تومور چقدر است. اعداد پایین‌تر پیش‌آگهی بهتری دارند. N1: سرطان هنوز محدود و نزدیک است N3: درگیری تعداد زیادی از غدد لنفاوی دور از تیروئید

متاستاز (M)

نماد	توضیح
M0	عدد صفر به معنی عدم وجود متاستاز است؛ یعنی سرطان گسترش نیافته است.
M1	عدد یک نشان می‌دهد که سرطان متاستاز داده و به نقاط دیگر بدن گسترش یافته است.

این جدول به‌طور خلاصه نحوه تفسیر اعداد پس از حروف T، N و M را در سیستم TNM نشان می‌دهد.

گاهی یک حرف بزرگ X نیز بعد از یکی از نمادهای TNM قرار می‌گیرد که نشان‌دهنده عدم قطعیت در تشخیص است.
برای مثال، MX یعنی پزشکان مطمئن نیستند که آیا سرطان متاستاز داده است یا خیر.

برنامه مرحله‌بندی SEER چیست؟

برنامه SEER (مخفف Surveillance, Epidemiology, and End Results) مسئول جمع‌آوری داده‌ها و آمارهای مربوط به سرطان در ایالات متحده است.

برخلاف سیستم TNM، مرحله‌بندی خلاصه‌شده SEER از اعداد یا حروف استفاده نمی‌کند.
در عوض، سرطان تیروئید را با استفاده از سه واژه ساده و کاربردی طبقه‌بندی می‌کند:

دسته‌بندی‌های SEER

• Localized (موضعی): 
  سرطان فقط به غده تیروئید محدود است و به خارج از محل اولیه گسترش نیافته است.
• Regionalized (ناحیه‌ای):
  سرطان به ساختارهای اطراف تیروئید یا غدد لنفاوی مجاور محل اولیه گسترش یافته است.
• Distant (دوردست):
  سرطان از تیروئید به بخش‌های دوردست بدن مانند اندام‌های حیاتی، استخوان‌ها یا غدد لنفاوی دورتر منتشر شده است.

📌 بیشتر بخوانید: انقلاب در درمان سرطان تیروئید؛ روش‌های نوین میکرو PTC و RTC رسماً تأیید شدند!

مرحله‌بندی سرطان تیروئید پاپیلاری یا فولیکولار

در مرحله‌بندی سرطان تیروئید پاپیلاری و فولیکولار، سن بیمار نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. افراد زیر ۵۵ سال و ۵۵ سال و بالاتر به‌صورت متفاوتی دسته‌بندی می‌شوند.

بیماران زیر ۵۵ سال

در افراد زیر ۵۵ سال، سرطان تیروئید پاپیلاری و فولیکولار فقط در دو مرحله ۱ و ۲ طبقه‌بندی می‌شود:

مرحله ۱

• تومور تیروئید می‌تواند هر اندازه‌ای داشته باشد.
• ممکن است به غدد لنفاوی مجاور تیروئید گسترش یافته باشد.
• متاستاز وجود ندارد؛ یعنی سرطان به نقاط دوردست بدن منتشر نشده است.

مرحله ۲

• تومور می‌تواند هر اندازه‌ای داشته باشد.
• ممکن است به غدد لنفاوی اطراف تیروئید گسترش یافته باشد.
• متاستاز وجود دارد؛ یعنی سرطان به بخش‌های دوردست بدن انتشار یافته است.

بیماران ۵۵ سال و بالاتر

در افراد ۵۵ سال و بالاتر، سرطان تیروئید پاپیلاری و فولیکولار در مراحل ۱، ۲ و ۳ طبقه‌بندی می‌شود:

مرحله ۱

• اندازه تومور ۲ سانتی‌متر یا کوچک‌تر است.
• تومور از غده تیروئید فراتر نرفته است.
• به غدد لنفاوی اطراف گسترش نیافته.
• متاستاز وجود ندارد.

مرحله ۲

• اندازه تومور بین ۲ تا ۴ سانتی‌متر است.
• تومور هنوز خارج از تیروئید رشد نکرده.
• غدد لنفاوی درگیر نشده‌اند.
• متاستاز وجود ندارد.

مرحله ۳

• اندازه تومور بیش از ۴ سانتی‌متر است.
  یا
• تومور به نواحی بلافاصله خارج از تیروئید گسترش یافته است.
• سرطان به غدد لنفاوی گردن نزدیک تیروئید انتشار یافته.
• اما به سایر غدد لنفاوی یا نقاط دوردست بدن متاستاز نداده است.

سرطان تیروئید پاپیلاری یا فولیکولار مرحله ۴

مرحله ۴ این سرطان‌ها به معنی متاستاتیک بودن بیماری است؛ یعنی سرطان از تیروئید فراتر رفته است.
برای مشخص‌کردن میزان گسترش، یکی از حروف بزرگ A، B یا C بعد از عدد ۴ قرار می‌گیرد:

مرحله 4A

• تومور می‌تواند هر اندازه‌ای داشته باشد.
• از تیروئید عبور کرده و به بافت‌های مجاور گردن گسترش یافته.
• اما به نقاط دوردست بدن متاستاز نداده است.

مرحله 4B

• تومور می‌تواند هر اندازه‌ای داشته باشد.
• به سمت ستون فقرات یا عروق خونی بزرگ نزدیک تیروئید گسترش یافته است.
• ممکن است غدد لنفاوی مجاور را نیز درگیر کرده باشد.
• اما هنوز متاستاز دوردست وجود ندارد.

مرحله 4C

• تومور می‌تواند هر اندازه‌ای داشته باشد.
• سرطان به چندین ناحیه دوردست بدن متاستاز داده است.

مراحل سرطان تیروئید مدولاری

در سرطان تیروئید مدولاری، سن بیمار نقشی در مرحله‌بندی ندارد. این نوع سرطان، صرف‌نظر از سن (کمتر یا بیشتر از ۵۵ سال)، در مراحل ۱ تا ۴ طبقه‌بندی می‌شود:

مرحله ۱

• اندازه تومور کمتر از ۲ سانتی‌متر است.
• تومور از غده تیروئید خارج نشده.
• غدد لنفاوی مجاور درگیر نشده‌اند.
• متاستاز به نقاط دوردست وجود ندارد.

مرحله ۲

• اندازه تومور بین ۲ تا ۴ سانتی‌متر است.
• تومور هنوز خارج از تیروئید گسترش نیافته.
• نه غدد لنفاوی و نه اندام‌های دوردست درگیر نشده‌اند.

مرحله ۳

• تومور می‌تواند هر اندازه‌ای داشته باشد.
• ممکن است به نواحی اطراف تیروئید گسترش یافته باشد.
• به برخی غدد لنفاوی گردن نزدیک تیروئید انتشار یافته.
• اما هنوز به سایر غدد لنفاوی یا نقاط دوردست بدن متاستاز نداده است.

مرحله ۴

• تومور اولیه متاستاز داده و به نقاط دوردست بدن گسترش یافته است.
• حروف A، B یا C بعد از عدد ۴ میزان گسترش متاستاز را مشخص می‌کنند.

مرحله‌بندی سرطان تیروئید آناپلاستیک

سرطان تیروئید آناپلاستیک نادرترین اما تهاجمی‌ترین و کشنده‌ترین نوع سرطان تیروئید است.
این نوع سرطان به‌طور خودکار در مرحله ۴ طبقه‌بندی می‌شود، زیرا بسیار سریع رشد می‌کند و به‌سرعت به سایر نقاط بدن گسترش می‌یابد:

مرحله 4A

• تومور هنوز در محدوده تیروئید قرار دارد.
• ممکن است غدد لنفاوی مجاور درگیر شده باشند.
• اما متاستاز دوردست وجود ندارد.

مرحله 4B

• تومور از تیروئید خارج شده و به بافت‌های اطراف گسترش یافته.
• ممکن است غدد لنفاوی متعددی درگیر باشند.
• اما هنوز به نقاط دوردست بدن متاستاز نداده است.

مرحله 4C

• شدیدترین و پیشرفته‌ترین مرحله
• سرطان به اندام‌های دوردست بدن متاستاز داده است.

امید به زندگی در سرطان تیروئید چقدر است؟

در ایالات متحده، نرخ بقای نسبی ۵ ساله سرطان تیروئید به‌طور متوسط ۹۸٫۵٪ برآورد شده است.
اگر سرطان تیروئید قبل از ۵۵ سالگی تشخیص داده شود، معمولاً امید به زندگی بیمار کاهش نمی‌یابد.
با افزایش سن، خطر مرگ ناشی از سرطان تیروئید به‌تدریج بیشتر می‌شود.

سرطان آناپلاستیک

• کشنده‌ترین نوع سرطان تیروئید
• نرخ بقای ۵ ساله در نوع متاستاتیک (مرحله ۴): فقط ۴٪
• یعنی ۹۶ نفر از هر ۱۰۰ نفر به‌صورت زودرس جان خود را از دست می‌دهند.
• متوسط طول عمر پس از تشخیص: ۶ تا ۸ ماه

سایر انواع سرطان تیروئید (تمایز‌یافته)

نرخ بقای ۵ ساله به تفکیک مراحل:

• مرحله ۱: ۱۰۰٪
• مرحله ۲: ۱۰۰٪
• مرحله ۳: ۹۳٪
• مرحله ۴: **۵۱٪**

📌 بیشتر بخوانید: چه انتظاری بعد از جراحی تیروئید داشته باشیم؟

یادداشتی از تیراد

سرطان تیروئید در مجموع نرخ بقای بالایی دارد.
۹ نفر از هر ۱۰ بیمار مبتلا به سرطان تیروئید به دلیل این بیماری فوت نمی‌کنند.
با این حال، نوع سرطان و میزان گسترش آن نقش تعیین‌کننده‌ای در پیش‌آگهی دارند.

سرطان تیروئید در مراحلی از ۱ تا ۴ طبقه‌بندی می‌شود:

• مرحله ۱: کم‌خطرترین
• مرحله ۴: شدیدترین و پیشرفته‌ترین

سیستم TNM رایج‌ترین روش مرحله‌بندی است و اندازه تومور، درگیری غدد لنفاوی و متاستاز را مشخص می‌کند.
سیستم SEER نیز از سه اصطلاح موضعی، ناحیه‌ای و دوردست استفاده می‌کند.
سرطان تیروئید موضعی درمان‌پذیرتر است و نرخ بقای بالاتری نسبت به انواع متاستاتیک دارد.

📌 بیشتر بخوانید: علائم اولیه سرطان تیروئید – این علائم را جدی بگیرید!