داروهای ضداحتقان مانند پسودوافدرین میتوانند برای برخی از بیماران مبتلا به اختلالات تیروئید خطراتی به همراه داشته باشند؛ بهویژه به این دلیل که ممکن است بر فشار خون و عملکرد قلب تأثیر بگذارند. به همین دلیل، اگر بیماری تیروئید دارید، بهتر است پیش از مصرف این داروها با پزشک یا داروساز مشورت کنید و در صورت امکان، از روشهای جایگزین و کمخطرتر برای برطرف کردن گرفتگی بینی کمک بگیرید.
داروهای ضداحتقان معمولاً با تنگ کردن عروق خونی موجود در مجاری بینی عمل میکنند. وقتی این رگها منقبض میشوند، جریان خون در بافتهای متورم بینی کاهش پیدا میکند و در نتیجه، گرفتگی بینی و تولید مخاط کمتر میشود. این سازوکار میتواند در زمان سرماخوردگی یا آلرژی احساس تنفس راحتتری ایجاد کند، اما تأثیر دارو همیشه به رگهای بینی محدود نمیشود.
در برخی موارد، اثر انقباضی داروهای ضداحتقان میتواند عروق خونی سایر قسمتهای بدن را نیز تحت تأثیر قرار دهد. این موضوع برای افرادی که با بیماریهای تیروئید زندگی میکنند اهمیت بیشتری دارد، زیرا هم پرکاری تیروئید و هم کمکاری تیروئید میتوانند بر عملکرد قلب و سیستم گردش خون اثر بگذارند.
در میان داروهای ضداحتقان، پسودوافدرین یکی از ترکیباتی است که بیشتر مورد توجه قرار میگیرد. این دارو میتواند ضربان قلب و فشار خون را افزایش دهد و در نتیجه، فشار بیشتری به قلب وارد کند. چنین اثری بهخصوص برای فردی که در اثر پرکاری تیروئید دچار تپش قلب، ضربان سریع یا فشار خون بالا شده است، ممکن است مشکلساز باشد.
پسودوافدرین تنها بهصورت یک داروی تکمادهای عرضه نمیشود. این ترکیب در بسیاری از داروهای چندمنظوره مخصوص سرماخوردگی، آنفلوآنزا و آلرژی نیز وجود دارد. بنابراین ممکن است فرد بدون آنکه متوجه باشد، همراه با دارویی برای درمان سرفه، سردرد یا علائم آلرژی، پسودوافدرین هم مصرف کند.
به همین دلیل، بررسی دقیق بخش مواد مؤثره یا Active Ingredients روی بستهبندی دارو اهمیت زیادی دارد.
پسودوافدرین همچنین به دلیل امکان سوءاستفاده از آن در تولید غیرقانونی متآمفتامین، در برخی کشورها با محدودیتهای خاصی فروخته میشود و ممکن است برای خرید آن لازم باشد دارو از بخش مخصوص داروخانه دریافت شود.
📌 بیشتر بخوانید: بررسی تاثیر تیروئید بر روی قلب و مشکلات قلبی
فنیلافرین (Phenylephrine) یکی دیگر از ترکیبات ضداحتقان است که در بسیاری از داروهای بدون نسخه وجود دارد. این ترکیب معمولاً بهعنوان جایگزینی برای پسودوافدرین استفاده میشود و از نظر تأثیر بر سیستم قلبیعروقی ممکن است در برخی شرایط کمتر مسئلهساز باشد؛ بااینحال، مصرف آن برای بیماران تیروئیدی همچنان موضوعی است که باید با احتیاط به آن نگاه کرد.
از سوی دیگر، شواهد موجود درباره اثربخشی فنیلافرین خوراکی برای رفع گرفتگی بینی نیز بحثبرانگیز است و این دارو در شکل خوراکی، یک ضداحتقان بسیار مؤثر در نظر گرفته نمیشود.
نکته مهم این است که پسودوافدرین و فنیلافرین در تعداد زیادی از محصولات دارویی مختلف وجود دارند. حتی ممکن است یک برند، محصولات متفاوتی داشته باشد که هرکدام حاوی یکی از این ترکیبات باشند. بنابراین صرفاً شناختن نام تجاری دارو کافی نیست؛ ترکیبات درجشده روی برچسب محصول را نیز باید بررسی کرد.
فهرستهای زیر تنها نمونهای از داروهای بدون نسخهای هستند که ممکن است حاوی پسودوافدرین یا فنیلافرین، بهتنهایی یا در ترکیب با مواد مؤثره دیگر، باشند. فرمول محصولات ممکن است در کشورهای مختلف یا حتی در نسخههای متفاوت یک برند تغییر کند؛ بنابراین همیشه ترکیبات روی بستهبندی همان محصولی را که قصد مصرف آن را دارید بررسی کنید.
فنیلافرین در برخی از اسپریهای بینی مخصوص رفع گرفتگی نیز وجود دارد. این نوع اسپری مستقیماً عروق خونی داخل بینی را هدف قرار میدهد، اما هنوز مشخص نیست که آیا میتواند روی عروق سایر بخشهای بدن هم اثر قابلتوجهی داشته باشد یا خیر.
اگر پرکاری تیروئید دارید، پیش از استفاده از اسپریهای بینی حاوی فنیلافرین، مانند Neo-Synephrine، بهتر است با پزشک یا داروساز مشورت کنید. همین احتیاط ممکن است درباره اسپریهای بینی حاوی اکسیمتازولین (Oxymetazoline) نیز ضروری باشد.
برخی از محصولاتی که ممکن است حاوی اکسیمتازولین باشند عبارتاند از:
فرمول محصولات دارویی میتواند بسته به کشور، شرکت سازنده یا نوع محصول متفاوت باشد؛ بنابراین همیشه ترکیبات فعال درجشده روی بستهبندی دارو را بررسی کنید.
لووتیروکسین (Levothyroxine) که با نامهای تجاری مختلفی مانند Synthroid یا Levothroid نیز عرضه میشود، شکل مصنوعی هورمون تیروکسین یا T4 است و یکی از داروهای اصلی برای درمان کمکاری تیروئید محسوب میشود.
مصرف داروهای ضداحتقان مانند پسودوافدرین یا فنیلافرین در فردی که لووتیروکسین مصرف میکند، ممکن است احتمال بروز برخی عوارض قلبیعروقی را افزایش دهد. این موضوع بهخصوص در افرادی اهمیت بیشتری دارد که از قبل به بیماری قلبی، فشار خون بالا، تپش قلب یا سایر مشکلات قلبیعروقی مبتلا هستند.
دلیل این نگرانی آن است که لووتیروکسین با افزایش سطح هورمون تیروئید، میتواند روی متابولیسم و فعالیت قلب اثر بگذارد. از طرف دیگر، برخی داروهای ضداحتقان نیز با تحریک سیستم عصبی سمپاتیک یا تنگ کردن عروق خونی ممکن است باعث افزایش ضربان قلب یا فشار خون شوند. در نتیجه، مصرف همزمان این داروها در بعضی افراد میتواند فشار بیشتری به سیستم قلبیعروقی وارد کند.
البته این موضوع به این معنا نیست که هر فردی که لووتیروکسین مصرف میکند، الزاماً با مصرف یک داروی ضداحتقان دچار عارضه خواهد شد. میزان خطر میتواند به دوز داروها، وضعیت کنترل بیماری تیروئید، سن، سابقه بیماری قلبی و سایر داروهای مصرفی بستگی داشته باشد.
صرفنظر از اینکه به کمکاری یا پرکاری تیروئید مبتلا هستید و چه سابقه قلبیای دارید، بهتر است پیش از مصرف داروهای ضداحتقان برای درمان علائم سرماخوردگی، آنفلوآنزا یا آلرژی با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
📌 بیشتر بخوانید: آیا پرکاری تیروئید باعث ریزش مو میشود؟
اگر بیماری تیروئید دارید و دچار گرفتگی بینی شدهاید، همیشه لازم نیست اولین انتخاب شما داروهای ضداحتقان خوراکی باشد. چند روش غیردارویی وجود دارد که میتوانند به کاهش گرفتگی بینی کمک کنند و معمولاً نگرانی کمتری از نظر تأثیر بر ضربان قلب یا فشار خون ایجاد میکنند.
یکی از سادهترین گزینهها استفاده از بازکنندههای مکانیکی بینی است. محصولاتی مانند نوارهای Breathe Right با بازتر کردن مجاری بینی میتوانند عبور هوا را آسانتر کنند، بدون اینکه ماده دارویی وارد بدن شود.
روش دیگر، شستوشوی سینوسها با محلول سالین استریل است. میتوان برای این کار از نتیپات یا سایر وسایل مخصوص شستوشوی بینی استفاده کرد. شستوشوی بینی به خارج شدن مخاط، مواد حساسیتزا و ترشحات جمعشده در مجاری بینی کمک میکند. نکته مهم این است که برای شستوشوی بینی باید از آب و محلول مناسب و ایمن استفاده شود و دستورالعمل بهداشتی وسیله بهدقت رعایت شود.
اسپری یا قطره سالین بینی نیز میتواند گزینه مناسبی باشد. محلول نمکی به رقیق شدن ترشحات کمک میکند و خارج کردن مخاط را آسانتر میسازد. از آنجا که این محصولات معمولاً فاقد ترکیبات محرک ضداحتقان هستند، در بسیاری از افراد گزینه سادهتری محسوب میشوند.
استفاده از دستگاه بخور یا مرطوبکننده هوا نیز میتواند مفید باشد. هوای خشک ممکن است مخاط بینی را غلیظتر کرده و احساس گرفتگی را تشدید کند. مرطوب نگه داشتن هوای اتاق، بهخصوص هنگام خواب، میتواند به نرمتر شدن ترشحات بینی و تنفس راحتتر کمک کند. البته دستگاه مرطوبکننده باید مرتب تمیز شود تا محل رشد قارچ یا باکتری نشود.
دوش آب گرم یا نشستن برای مدت کوتاهی در حمامی که بخار گرم در آن وجود دارد نیز ممکن است به شل شدن مخاط و کاهش موقت احساس گرفتگی کمک کند.
برخی افراد از گیاهانی مانند علف لیمو (Lemongrass) یا رزماری برای کمک به کاهش علائم تنفسی استفاده میکنند. بااینحال، طبیعی بودن یک ماده به معنای بیخطر بودن آن نیست. گیاهان دارویی نیز ممکن است با داروهای دیگر تداخل داشته باشند یا برای برخی بیماریها مناسب نباشند؛ بنابراین اگر داروی تیروئید یا داروهای دیگری مصرف میکنید، بهتر است پیش از استفاده منظم از درمانهای گیاهی با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
طب سوزنی و طب فشاری نیز در برخی مطالعات بهعنوان روشهایی برای کمک به کاهش گرفتگی بینی بررسی شدهاند. میزان تأثیر این روشها ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد و نباید جایگزین تشخیص و درمان علت اصلی گرفتگی بینی شوند.
اگر هیچکدام از این راهکارها علائم شما را برطرف نکرد، بهتر است بهجای مصرف خودسرانه یک داروی ضداحتقان، با پزشک یا داروساز درباره گزینههای مناسبتر صحبت کنید. انتخاب روش درمان تا حد زیادی به علت گرفتگی بینی—از سرماخوردگی و آلرژی گرفته تا سینوزیت—و همچنین وضعیت تیروئید و سایر بیماریهای زمینهای شما بستگی دارد.
📌 بیشتر بخوانید: ۱۹ نشانه مهم مشکلات تیروئید که نباید نادیده بگیرید
مصرف داروهای ضداحتقان در افراد مبتلا به کمکاری تیروئید همیشه ممنوع نیست، اما بهتر است بدون مشورت با پزشک یا داروساز انجام نشود. برخی ترکیبات مانند پسودوافدرین و فنیلافرین میتوانند ضربان قلب یا فشار خون را افزایش دهند و این موضوع در افرادی که بیماری قلبی دارند یا داروهایی مانند لووتیروکسین مصرف میکنند اهمیت بیشتری پیدا میکند. شرایط هر بیمار متفاوت است و کنترل بودن یا نبودن بیماری تیروئید نیز در تصمیمگیری نقش دارد.
📌 بیشتر بخوانید: تداخل قهوه با سینتروید (لووتیروکسین) داروی تیروئید
پسودوافدرین با تنگ کردن عروق خونی به کاهش گرفتگی بینی کمک میکند، اما ممکن است همزمان باعث افزایش فشار خون، تپش قلب یا تحریک سیستم قلبیعروقی شود. این عوارض برای افراد مبتلا به پرکاری تیروئید که ممکن است از قبل ضربان قلب بالاتر یا تپش قلب داشته باشند، اهمیت ویژهای دارد. به همین دلیل بهتر است پیش از مصرف این دارو، وضعیت تیروئید و سلامت قلب توسط پزشک در نظر گرفته شود.
مصرف همزمان پسودوافدرین و لووتیروکسین ممکن است احتمال برخی عوارض قلبیعروقی مانند تپش قلب یا افزایش فشار خون را بیشتر کند، بهخصوص اگر دوز هورمون تیروئید بالا باشد یا فرد سابقه بیماری قلبی داشته باشد. این مسئله الزاماً به معنی ممنوع بودن مصرف در همه افراد نیست، اما مصرف خودسرانه آن توصیه نمیشود. اگر لووتیروکسین مصرف میکنید، قبل از استفاده از داروهای سرماخوردگی و ضداحتقان، ترکیبات آنها را بررسی کنید.
روشهای غیردارویی معمولاً گزینههای مناسبی برای شروع هستند. اسپری یا قطره سالین، شستوشوی بینی با محلول نمکی استریل، استفاده از دستگاه بخور، دوش آب گرم و نوارهای بازکننده بینی میتوانند بدون استفاده از داروهای محرک به کاهش گرفتگی کمک کنند. اگر علائم شدید، طولانیمدت یا همراه با تب، درد صورت یا مشکلات تنفسی باشند، مراجعه به پزشک ضروری است.
همه اسپریهای بینی یکسان نیستند. اسپریهای حاوی فنیلافرین یا اکسیمتازولین ممکن است در برخی افراد مبتلا به پرکاری تیروئید نیاز به احتیاط داشته باشند. علاوه بر این، مصرف طولانیمدت برخی اسپریهای ضداحتقان میتواند باعث گرفتگی برگشتی بینی شود. بنابراین بهتر است مدت و نحوه مصرف طبق بروشور دارو یا توصیه پزشک باشد.
دکتر حجت ابراهیمی نیک
فلوشیپ فوق تخصصی رادیولوژی مداخله ای، متخصص رادیولوژی
عضو هیئت مدیره موسسه سونوگرافی تیراد
طی دوره های آموزشی در کشورهای چین، کره جنوبی، آلمان و ایتالیا در زمینه درمان بیماریهای تیروئید با کمک روشهای کمتر تهاجمی
اولین پزشک ایرانی که موفق به درمان توه های تیروئیدی به روش آر اف در ایران شدند.
نکات کلیدی بیماری هاشیموتو معمولاً با بررسی علائم و نشانههای بالینی، معاینه و آزمایشهای خون…
بیماریهای تیروئید از شایعترین اختلالات غدد درونریز هستند، اما بسیاری از افراد تا مدتها از…
نکات کلیدی کهیر مزمن گاهی میتواند با بیماریهای خودایمنی تیروئید مانند تیروئیدیت هاشیموتو مرتبط باشد.…
نکات کلیدی بیماریهای تیروئید میتوانند باعث کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ در مردان و درد…
نکات کلیدی کمای میکسدم (Myxedema Coma) یکی از نادرترین اما خطرناکترین عوارض کمکاری شدید و…
نکات کلیدی کمکاری تیروئید زمانی رخ میدهد که غده تیروئید نتواند به اندازه کافی هورمون…