کم کاری تیروئید یا تیروئید کم کار چیست؟ علت، علائم و درمان کم کاری

چرا تیروئید کم کار میشود؟ علت تیروئید کم کار چیست و چه خطراتی دارد؟

در جواب سوال ” چرا تیروئید کم کار میشود ؟ ” باید بگوییم که کم کاری تیروئید یا همان هیپوتیروئیدی (Hypothyroidism) در زمانی ایجاد می شود که غده تیروئید فرد نتواند هورمون مورد نیاز بدن را بسازد، تیروئید کم کار باعث می شود تا وضعیتی برای بیمار به وجود بیاید که طی آن برخی از فعالیت‌های بدن تحت تاثیر قرار بگیرند، از علائم بیماری کم کاری تیروئید می توان به خستگی، افسردگی و افزایش وزن اشاره کرد.

تیروئید کم کار ممکن است در مراحل اولیه علائمی ایجاد نکند ولی در ادامه کم کاری تیروئید منجر به چاقی و افزایش وزن، درد مفاصل، بیماری قلبی و ناباروری شود.

تیروئید کم کار در اغلب موارد با کمک داروهای هورمونی و دریافت هورمون‌هایی که تیروئید قادر به تولید آنها نیست کنترل می شود، اگر چه این یک نوع درمان نیست ولی می تواند کنترل خوبی بر روی شرایط باشد، اگر دچار کم کاری تیروئید هستید و یا به دنبال جواب، برای سوال چرا تیروئید کم کار میشود ؟ هستید، این مقاله موسسه تصویربرداری و مرکز سونوگرافی تیراد  برای شماست تا اطلاعات مورد نیازتان را در این مورد کسب کنید.

کم کاری تیروئید چیست؟

غده تیروئید یک غده درون ریز در بدن است که با تولید هورمون‌های تیروئیدی باعث گرم شدن بدن و تنظیم حرارت و سوخت و ساز بدن می‌شود، این هورمون‌ها توسط غده ترشح و به درون رگ‌های خونی وارد و از طریق خون به اندام‌ها می‌رسند، هورمون‌ها تقریباً در تمام اندام‌ها تأثیر گذار هستند: در قلب، مغز، ماهیچه‌ها و سایر ارگان‌ها.

علائم کم کاری تیروئید:

زمانی که دچار کم کاری تیروئید می شویم به میزان کافی هورمون به بدن نمی رسد و به همین دلیل روند رفتاری بدن رو به کند شدن می رود، روده ها آهسته تر کار می کنند و دچار یبوست می شویم، قلب به خوبی اکسیژن را منتقل نمی کند و خستگی و فراموشی و افسردگی را تجربه می کنیم، با توجه به اینکه علائم با کندی پیش می آیند و در افراد متفاوت تجربه های متفاوتی را ایجاد می کنند تنها راه برای اینکه بدانید آیا به کم کاری تیروئید مبتلا شده اید یا خیر یک آزمایش ساده تیروئید است تا سطح tsh خون مورد بررسی قرار بگیرد.

کم کاری تیروئید نوعی اختلال هورمونی است که می تواند باعث عوارض متعددی در بدن شود. از آنجایی که هورمون های تیروئیدی (T3 و T4) نقش بسیار مهمی در متابولیسم بدن دارند، کمبود این هورمون ها در بیماری کم کاری تیروئید بر متابولیسم کل بدن اثر گذار است. به طور مثال:

• با اثر این بیماری روی قلب ضربان آن کاهش پیدا کرده و قدرت انقباض قلب کم می شود. به همین علت شما دچار کاهش فشار خون شده و احساس سرگیجه و بی حالی می کنید. در نتیجه باید مواظب باشید تا در اثر سرگیجه و بی حالی دچار سانحه نشوید.
• همچنین در اثر کمبود هورمون های تیروئیدی سیستم تنفس هم آسیب دیده، دپرسیون تنفسی و یا حتی آپنه (قطع شدن تنفس در خواب که با قطع شدن جریان اکسیژن ورودی باعث بیدار شدن از خواب می شود ) ایجاد می شود و در نتیجه اندام های بدن، خصوصا مغز، اکسیژن کافی دریافت نمی کنند.
• کمبود متابولیسم در مغز امکان دارد شما را با کمبود حافظه روبرو کرده و باعث نوروپاتی شود.
• جدا از صدماتی که کم کاری تیروئید به قلب، مغز و ریه وارد می کند با تغییراتی که در چهره شما ایجاد می شود بادی ایمیج یا تصور شما از خودتان تخریب شده و ممکن است به افسردگی مبتلا شوید. به طور مثال ریزش موی سر غیر قابل بازگشت، خشکی و کلفتی پوست، پف کردگی صورت به ویژه پلک و زبان، تورم کل اعضای بدن علی الخصوص پا ها، در کنار خشن تر شدن صدا نشانه هایی از پیشرفت کردن بیماری می باشند.

علاوه بر این علائم کم کاری تیروئید شامل موارد زیر هم هست:

• از آنجایی که شما احساس کم حوصلگی و بی حالی می کنید یا به عبارت دیگر خیلی زود انرژی و انگیزه تان برای شروع کار ها را از دست می دهید، تصور شما در توانایی هایتان به عنوان عضوی از جامعه نیز به شدت آسیب می بیند.
• کاهش میل جنسی و توانایی باروری در هر دو جنس هم از عوارض دیگر این بیماری می باشد.
• هورمون های بدن مرتبا در حال اثر گذاری بر یکدیگر هستند به طوری که با کاهش هورمون های تیروئیدی مسیر های عصبی احساس خوشحالی در شما هم آسیب دیده و زمینه را برای ایجاد افسردگی و تبعات آن ایجاد می کند.
• کاهش متابولیسم بدن و بی تحرکی ناشی از بی حالی حتی به سیستم گوارش هم آسیب رسانده و با کم کردن تحرکات لوله گوارش باعث یبوست و عوارض همراه آن از جمله بواسیر یا درد و خونریزی در مقعد می شود.
• گواتر یا بزرگ شدن غده تیروئید از علائمی است که می تواند نه تنها در پر کاری بلکه در کم کاری تیروئید هم ظاهر شود. با بزرگ شدن این غده که در مسیر تنفس و بلع قرار دارد ممکن است به سختی در تنفس و بلع دچار شوید.
• متأسفانه در بیماری کم کاری تیروئید به علت کم شدن متابولیسم، عدم تحرک و کم حالی، شما علی رغم کم شدن اشتهایتان به طور ناگهانی چاق می شوید.

آیا کم کاری تیروئید درمان می شود؟

در مورد این موضوع یک مسئله اثبات شده نیست و هیچ درمانی برای کم کاری تیروئید وجود ندارد و حتی ممکن است بیماری شما در طول زمان بدتر از قبل شود ولی برخی شرایط مانند تیروئیدیتیس های ویروسی و یا تیروئیدیتیس در اثر بارداری احتمال دارد پس از رفع و درمان بیماری و یا پس از اتمام بارداری به حالت معمول و کارکرد اولیه خود برگردد ولی این موضوعی است که باید پس از آزمایشات و تحت نظر پزشک متخصص غدد مورد بررسی قرار بگیرد و از درمان شدن آن مطمئن شوید.

آیا میزان کم کاری در طول زمان ثابت است؟

خیر این مسئله ای نیست که بتوان گفت در طول زمان ثابت می ماند، ممکن است با گذشت زمان میزان کم کاری بیشتر شود و شما به میزان بیشتری هورمون تیروئید نیاز داشته باشید بنابراین لازم است که طی معاینات دوره ای با پزشک خودتان در ارتباط باشید تا اگر دوز مصرفی مورد نیاز شما اضافه شد با مشکل رو به رو نشوید و عوارض ناشی از کم کاری به شما آسیب نرساند.

آیا ممکن است تیروئید کم کار به تیروئید پرکار تبدیل شود و یا برعکس؟

بله این امکان هست، در موارد معدودی با گذشت زمان تیروئید پرکار به کم کار و یا تیروئید کم کار به پرکار تبدیل می شود و همین احتمال هم دلیل دیگری برای این است که شما دوز مصرفی تان را با پزشکتان در دوره های معایناتی تنظیم کنید، اگر مشکل تیروئید دارید و پزشک برای شما یک میزان دوزی را تجویز نموده روزانه آن را مصرف کنید ولی پس از گذشتن مدت زمان لازم و دوره ای که پزشک در نظر گرفته؛ باز هم برای درستی و کنترل میزان دوز مصرفی مراجعه کنید.

اصلا چرا تیروئید کم کار میشود؟

دلایلی که در اینجا آورده شده از عواملی هستند که می توانند باعث کم کاری تیروئید شوند، این دلایل عبارتند از:

۱-چرا تیروئید کم کار میشود : درمان های قبلی

در برخی انواع درمان‌ها از جمله درمان جراحی برای سرطان تیروئید که باعث پرکاری تیروئید شده است، پزشک مجبور به برداشتن غده تیروئید می شود، که این نوع درمان‌ها و نیز درمان یدرادیواکتیو می توانند سبب تیروئید کم کار شوند، با توجه به اینکه عوارض پرکاری تیروئید بسیار خطرناک هستند در مواردی درمان پرکاری در اولویت قرار گرفته و در مواردی تیروئیدکتومی نیز ضروری به نظر می رسد.

درمانهای فبلی شامل :

• برداشتن همه یا قسمتی از تیروئید

برخی افراد در اثر سرطان تیروئید و یا بیماری مانند گریوز دچار شرایطی می شوند که پزشک تشخیص می دهد باید کل تیروئید برداشته شود و یا تیروئیدکتومی انجام شود این بیماران قطعا به کمبود هورمون تیروئید مبتلا می شوند و بایست دارو مصرف کنند، البته در مواردی پزشک بخشی از تیروئید را برداشته و کل آن برداشته نمی شود و به همین دلیل ممکن است بخش دیگر بتواند هورمون مورد نیاز بیمار را تامین کند و بیمار به کم کاری مبتلا نشود.

• درمان رادیوتراپی

درمان رادیوتراپی هم می تواند به کم کاری تیروئید منجر شود، برخی از بیماران گریوز یا بیمارانی که به سرطان تیروئید مبتلا هستند، بیماران هوکچین و سرطان های سر و گردن و یا لنفوم از جمله این بیماران هستند، این بیماران با از دست دادن بخشی از غده مستعد چنین کمبودی هستند.

۲- بارداری

اگرچه هنوز دلایل این امر مشخص نیست ولی در برخی از مادران با شروع بارداری مقدار زیادی هورمون تیروئید ترشح می شود و مقدار زیادی هورمون وارد خون می شود و پس از آن عملکرد تیروئید کند و مادر دچار تیروئیدت بارداری می شود که البته در اکثر مادران این امر پس از دوره بارداری بهبود و به وضع عادی بر می گردد.

این یک مورد کاملا جدی است، جنین در ماه‌های اول رشد تا زمان تشکیل غده میزان هورمون لازم برای رشد را از مادر گرفته و در نتیجه اگر کم کاری تیروئید اتفاق بیافتد باعث عدم رشد و حتی عقب ماندگی ذهنی در نوزاد می شود، بنابراین زمان نقش بسیار مهمی را در این دوره ایفا می کند و مادر باردار بایست در اولین فرصت قبل از قصد بارداری و یا در زمان اطلاع از آن به پزشک زنان مراجعه نماید و اگر با مسئله کمبود هورمون رو به رو بود با مشورت همکاران غدد و زیر نظر همکاران زنان آن را کنترل نماید.

۳- مشکلات مادرزادی

از دیگر علل کم کاری تیروئید می توان به مشکلات مادرزادی و کم کاری تیروئید مادرزادی اشاره کرد، برخی از نوزادان که البته تعداد آنها بسیار کم است بدون غده تیروئید به دنیا می آیند و یا تنها بخشی از آن را داشته و یا در بخشی دیگر با اختلالات هورمونی در تیروئید و یا عملکرد سلول ها مواجه هستند.

به دیگر بیان در برخی مواقع نوزادان به طور مادرزادی دچار تیروئید کم کار هستند، به این دلیل که تیروئید آنها در رحم مادر تکمیل نمی شود، این کودکان در هنگام تولد و در غربالگری تیروئید خیلی زود تشخیص داده می شوند، این نوع کم کاری تیروئید به احتمال یک نفر در هر ۴۰۰۰ نفر رخ می دهد ولیکن می تواند عواقب بدی مانند عقب ماندگی ذهنی در کودکان را موجب شود، در حالی که این کودکان در ابتدای تولد کاملا عادی به نظر می رسند ولی در صورتی که غربالگری انجام نپذیرد و به زودی درمان نشوند ممکن است کودک با عواقب جبران ناپذیر آن رو به رو شود.

۴- بیماری خودایمنی

تیروئیدیت یکی دیگر از شرایطی است که معمولا در اثر یک بیماری خود ایمنی و یا یک عفونت ویروسی ایجاد می شود در طول آن تیروئید به یکباره تمام هورمونهای تولیدی را وارد خون می کند و در ابتدا بیمار تیروئید پرکار را تجربه می کند و پس از آن با کند شدن عملکرد تیروئید به شرایط کم کاری تیروئید می رسد.

تیروئید کم کار اغلب با اختلال در سیستم ایمنی بدن ایجاد می شود، زمانی که سیستم ایمنی بدن به غده تیروئید حمله می کنند و باعث می شوند تا قادر به تولید هورمون نباشد، به این وضعیت هاشیموتو گفته می شود، بیماری هاشیموتو بیماری است که در طی آن سلول‌های ایمنی بدن غده تیروئید را به عنوان یک عامل خارجی در نظر گرفته و به آن حمله می کنند.

۵- مصرف بیش از حد و یا کمتر از حد ید

با اینکه ید یکی از مواردی است که در تشکیل هورمون تیروئید لازم بوده و بایست در بدن حضور داشته باشد ولی مصرف بیش از حد آن هم می تواند فرد را به تیروئید کم کار مبتلا کند، همان‌طور که مصرف ناکافی آن باعث کم کاری می شود.

۶-  چرا تیروئید کم کار میشود : آسیب به غده هیپوفیز

غده هیپوفیز تنظیم کننده مقدار هورمونی است که از تیروئید ترشح می شود، هورمون کنترل کننده TSH از این غده ترشح می شود و اگر این غده در اثر پرتودرمانی، تومور و یا جراحی آسیب ببیند دیگر نمی تواند مقدار درستی هورمون برای کنترل تیروئید ترشح نماید و در نتیجه در عملکرد تیروئید اختلال به وجود می آید.

۷- برخی از بیمارهای نادر

برخی از بیماری‌هایی که به صورت نادر اتفاق می افتند می توانند باعث ذخیره غیر طبیعی مواد در غده تیروئید شوند مانند آمیلودوئیز که نوعی پروتئین به نام آملودئید را به اشتباه در تیروئید ذخیره می کند و عملکرد آن را مختل می کند، سارکوئیدوز یک نمونه دیگر از این بیماری ها است.

۸- آسیب به هیپوتالاموس

غده هیپوتالاموس کنترل کننده هیپوفیز است و میزان هورمون ترشح شده از هیپوفیز تحت تاثیر آن قرار دارد اگر بیمار در هیپوتالاموس خود دچار اختلال شده باشد می تواند به نوع نادری از کم کاری تیروئید مبتلا شود زیرا میزان TSH کنترل شده نخواهد بود.

۹-چرا تیروئید کم کار میشود : برخی از داروها و یا عفونت های ویروسی

مصرف برخی داروها از جمله آمیودارون، لیتیوم، اینترلوکین دو بخصوص در بیمارانی که به طور ژنتیکی مستعد بیماری خود ایمنی هستند باعث کم کاری تیروئید می شود، در برخی شرایط پزشک ممکن است برای کنترل یک بیماری دیگر دارویی تجویز کند و یا برخی از عفونت های ویروسی نیز می توانند (به طور غیر معمول) باعث کم کاری تیروئید شوند.

داروهایی مانند:

لیتیوم: لیتیوم دارویی است که برای درمان اختلالات دوقطبی و افسردگی تجویز می شود، تحقیقات نشان می دهد این دارو می تواند تاثیراتی همانند کم کاری تیروئید داشته باشد

آمیودارون : دارویی که در برخی شرایط برای کنترل آریتمی قلب تجویز می شود.

اینترفرون ها : دارویی که در برخی شرایط جهت درمان سرطان و هپاتیت c استفاده می شود

در صورتی که از این دارو ها استفاده می کنید با یک پزشک مشورت کنید تا تحت بررسی شرایط تیروئید کم کار قرار بگیرید.

قرار گرفتن سر و گردن در معرض اشعه و همچنین تیروئیدیت که به صورت غالب با هیپرتیروئیدی نمایان می شود ولی می تواند در ادامه بیمار برای چند ماه با کم کاری تیروئید مواجه می شود.

تشخیص کم کاری تیروئید

با اینکه علائم فوق را برایتان عنوان کردم ولی در مواردی هم کم کاری تیروئید علامت خاصی ندارد و می توان گفت بسیاری از بیماری ها علامتهایی مشابه با این بیماری بروز می دهند ، همچنین علائمی که در کم کاری تیروئید بروز می کند بسته به میزان هورمون بدن متفاوت هستند، ولیکن به طور معمول علائم به آهستگی و در طی چند سال رو به بدتر شدن می گذارند.

تاریخچه پزشکی و خانوادگی تان را بررسی کنید!

اگر جراحی تیروئید داشته اید، اگر داروهایی خاص مانند لیتیوم و یا آمیودارون مصرف می کنید و یا داروهایی که در اینجا لیست شده است، اگر پرتودرمانی در ناحیه گردنتان داشته اید و یا اگر در خانواده سابقه کم کاری تیروئید دارید بهتر است به علائم آورده شده توجه بیشتری بکنید.

پزشک شما را معاینه می کند!

وجود برآمدگی و توده در تیروئید، خشکی پوست، کند شدن قلب، رفلکس های کندتر علامت‌هایی هستند که در یک معاینه پزشکی مورد توجه قرار می گیرند.

آزمایش تیروئید

دو نوع آزمایش وجود خواهد داشت، آزمایش T4 و T3 که در مقاله زیر به طور کامل توضیح داده شده و میزان آن بررسی شده است.

شروع درمان کم کاری

منطقی به نظر می رسد که اضافه کردن ماده ای به بدن از خارج کردنش از بدن آسان تر باشد. پس از بابت درمان های سخت تری که برای پر کاری تیروئید انجام می شود مثل جراحی و یا تزریق ید رادیو اکتیو نگران نباشید. شما با مصرف دوز مناسبی از هورمون تیروئید سنتتیک و یا به عبارتی داروی لووتیروکسین می توانید به راحتی علائم این بیماری را از بین برده و احساس شادابی و سبکی کنید. همچنین در صورت صلاحدید پزشکتان می توانید از درمان های حمایتی و دارویی مکمل برای بهبود سریع تر از علائم بیماری استفاده کنید.

بسیار مهم است که بدانید برای مصرف دارو باید حتما تحت نظر پزشک باشد، اگر کمتر از حد مصرف کنید باز کم کاری و عوارض آن هست و اگر بیشتر از حد شما به پرکاری تیروئید مبتلا می شوید و عوارض پرکاری تیروئید دامان شما را خواهد گرفت. تجویز داروهای هورمونی و کنترل هورمون تیروئید کاری است که پزشک برای کنترل شرایط انجام می دهد، مقدار دوز مصرفی بیمار برای درمان تیروئید کم کار به شرایط بیمار بسته است، اینکه بیمار در چه سنی قرار دارد، وضعیت سلامتی وی چگونه است، سطح هورمون تیروئید در بدن وی تا چه حد است و وزن بیمار چه اندازه است.

بیماران در سن بالاتر و یا به فرض بیمارانی با مشکلات قلبی با دوز مصرفی کمتر شروع می کنند، دکتر معمولا به آرامی دوز دارو را افزایش می دهد و در طول دوره بیمار را مانیتور و نظارت می کند.

اگر تیروئید کم کار درمان نشود

به طور معمول افراد پس از مشاهده علائمی که آورده شد به پزشک مراجعه و بیماری‌شان تشخیص داده می شود ولیکن در مواردی که بیمار متوجه کم کاری نشود و درمان صورت نگیرد علائم دیگری نیز خواهد داشت از جمله:

• صورت پف کرده
• صدای گرفته و خشن
• ابروهای نازک و یا از بین رفته
• از دست دادن شنوایی
• کم خونی

گرچه در تحقیقاتی که گروهی از محققان ایرانی در سال ۹۵ انجام داده اند و نتیجه آن در مجله پزشکی رازی به چاپ رسیده است، نشان داده شده است که کم خونی فقر آهن و هیپوتیروئیدی در ارتباط بوده و به طور معمول درصد افرادی که به هر دو دسته مبتلا هستند بیشتر از حد نرمال جامعه است.

آیا کم کاری تیروئید کشنده است؟

در گذشته سرنوشت افرادی که به اختلالات تیروئیدی مبتلا بودند، چه کم کاری و چه پر کاری کوتاه شدن طول عمر بود اما امروزه با پیشرفت های علم پزشکی و آشنایی بیشتر مردم با علائم این بیماری به راحتی می توان با پیگیری به موقع از کاهش عمر افراد مبتلا به کم کاری تیروئید جلوگیری کرد‌.

به خاطر داشته باشید که نباید با مشاهده ی چنین علائمی همه را به پای بالا رفتن سنتان بگذارید. با عقب انداختن درمان و پیشرفت بیماری ممکن است با عارضه ی شدید تری به نام بحران میگز ادم و کمای بعد از آن مواجه شوید. نجات پیدا کردن از چنین حالتی آسان نبوده و حتی با وجود اقدامات اورژانسی احتمال مرگ وجود دارد.

 

آیا کم کاری تیروئید باعث ناباروری می شود؟

درمان سرطان تیروئید و  ندولهای تیروئید

منابع :

انجمن تیروئید آمریکا

Everything You Need to Know About Hypothyroidism