چای سبز، بیماری‌های تیروئید و کاهش وزن؛ فواید و عوارضی که باید بدانید

نکات کلیدی

• نوشیدن چای سبز در حد متعادل ممکن است در کنار یک برنامه کلی کاهش وزن، به افراد مبتلا به بیماری‌های تیروئید کمک کند وزن کم کنند.
• عصاره چای سبز می‌تواند برای بیماران تیروئیدی مناسب نباشد و در برخی موارد با آسیب کبدی همراه باشد.
• بعد از مصرف داروی تیروئید، بهتر است حداقل ۳۰ دقیقه صبر کنید و سپس چای سبز بنوشید.

چای سبز ممکن است به افزایش متابولیسم کمک کند و برخی پژوهش‌ها نیز نقش احتمالی آن را در کاهش خطر سرطان تیروئید بررسی کرده‌اند. با این حال، اگر بیماری تیروئید دارید، مهم است بدانید چای سبز چه تأثیری بر تیروئید دارد و چگونه می‌تواند با داروهای تیروئیدی تداخل پیدا کند.

نحوه مصرف چای سبز از نظر ایمنی اهمیت زیادی دارد. تحقیقات نشان می‌دهد که نوشیدن چای سبز در مقدار متعادل معمولاً برای افراد مبتلا به بیماری تیروئید بی‌خطر است. با این حال، مصرف مقادیر بسیار زیاد چای سبز یا استفاده از عصاره‌های غلیظ چای سبز توصیه نمی‌شود؛ زیرا ممکن است با داروهای تیروئید تداخل داشته باشد و بر سطح هورمون‌های T3، T4 و TSH تأثیر بگذارد.

در این مقاله، ارتباط میان چای سبز، سلامت تیروئید و کاهش وزن را بررسی می‌کنیم و توضیح می‌دهیم که اگر بیماری تیروئید دارید، چگونه می‌توانید چای سبز را با ایمنی بیشتری در برنامه غذایی خود قرار دهید.

📌 بیشتر بخوانید: راهنمای ۵ روزه تغذیه برای مدیریت کم‌کاری تیروئید

تأثیر چای سبز بر متابولیسم

برخی تحقیقات نشان داده‌اند که عصاره چای سبز می‌تواند متابولیسم بدن را افزایش دهد و به چربی‌سوزی کمک کند. در گذشته تصور می‌شد این اثر بیشتر به دلیل وجود کافئین در چای سبز است، اما مطالعات جدیدتر نشان می‌دهند ترکیبات فعال زیستی موجود در چای سبز نیز می‌توانند در افزایش مصرف انرژی و اکسیداسیون چربی نقش داشته باشند.

یکی از مهم‌ترین این ترکیبات، کاتچین‌ها (Catechins) هستند. کاتچین‌ها نوعی فلاونوئید موجود در چای سبز به شمار می‌روند که می‌توانند به تجزیه چربی‌های ذخیره‌شده کمک کنند. این ترکیبات در کنار کافئین ممکن است باعث افزایش نسبی مصرف انرژی در بدن شوند و به همین دلیل چای سبز اغلب به‌عنوان یکی از نوشیدنی‌های کمک‌کننده به کاهش وزن معرفی می‌شود.

با این حال، نباید از چای سبز انتظار یک اثر چشمگیر در کاهش وزن داشت. مطالعات نشان می‌دهند مقدار کاهش وزنی که مستقیماً به مصرف چای سبز نسبت داده می‌شود معمولاً محدود و نسبتاً کم است. بنابراین چای سبز نمی‌تواند جایگزین رژیم غذایی متعادل، کنترل کالری دریافتی، فعالیت بدنی و در صورت نیاز درمان پزشکی چاقی شود.

نکته دیگری که گاهی نادیده گرفته می‌شود، نحوه مصرف چای سبز است. اگر برای کاهش وزن چای سبز می‌نوشید اما مقدار زیادی شکر، عسل یا شیرین‌کننده پرکالری به آن اضافه می‌کنید، ممکن است بخش زیادی از مزیت احتمالی آن برای کنترل وزن از بین برود. در عمل، چای سبز زمانی می‌تواند انتخاب مناسبی در یک برنامه کاهش وزن باشد که بدون شکر یا با حداقل مواد پرکالری مصرف شود.

📌 بیشتر بخوانید: چگونه با توقف کاهش وزن در کم‌کاری تیروئید مقابله کنیم؟

چای سبز چه تأثیری بر سلامت تیروئید دارد؟

نتایج تحقیقات درباره تأثیر چای سبز بر عملکرد تیروئید کاملاً یکدست نیست. برخی مطالعات حیوانی نشان داده‌اند که ترکیبات موجود در چای سبز ممکن است در شرایطی اثرات مفیدی بر تیروئید داشته باشند، در حالی که مطالعات دیگری احتمال تأثیر منفی بر عملکرد این غده را مطرح کرده‌اند.

برای مثال، در بعضی تحقیقات انجام‌شده روی حیوانات مشاهده شده است که مصرف مقادیر بالای چای سبز یا ترکیبات آن ممکن است فعالیت تیروئید را کاهش دهد و احتمال ایجاد گواتر را افزایش دهد. در مقابل، برخی مطالعات دیگر نشان داده‌اند که عصاره چای سبز ممکن است در ترمیم یا بهبود بافت تیروئید نقش داشته باشد.

با این حال، نکته بسیار مهم این است که این مطالعات عمدتاً روی موش‌ها و سایر جوندگان انجام شده‌اند. بنابراین نمی‌توان نتایج آن‌ها را مستقیماً به انسان تعمیم داد. میزان مصرف، نحوه متابولیسم ترکیبات چای سبز و پاسخ بافت تیروئید در انسان می‌تواند با حیوانات آزمایشگاهی متفاوت باشد.

برخی مطالعات آزمایشگاهی نیز نشان داده‌اند که ترکیبات موجود در چای سبز ممکن است برای افراد مبتلا به تیروئیدیت هاشیموتو مفید باشند. در این مطالعات، احتمال داده شده است که بعضی ترکیبات چای سبز از طریق تأثیر بر آنزیم تیروئید پراکسیداز (Thyroid Peroxidase یا TPO) بر عملکرد تیروئید اثر بگذارند. با وجود جذاب بودن این یافته‌ها، هنوز به مطالعات بالینی بیشتری روی انسان نیاز است تا مشخص شود چای سبز واقعاً چه تأثیری بر هاشیموتو و سایر بیماری‌های تیروئیدی دارد.

از نظر ایمنی، مقدار و شکل مصرف چای سبز اهمیت زیادی دارد. شواهد موجود نشان می‌دهند که نوشیدن چای سبز در حد متعادل معمولاً برای افراد مبتلا به بیماری‌های تیروئید مشکلی ایجاد نمی‌کند. اما مصرف حجم بسیار زیاد چای سبز یا استفاده از مکمل‌ها و عصاره‌های غلیظ چای سبز می‌تواند شرایط متفاوتی ایجاد کند.

عصاره‌های چای سبز غلظت بسیار بیشتری از ترکیبات فعال موجود در برگ چای دارند و لزوماً نمی‌توان ایمنی یک فنجان چای سبز را به این مکمل‌ها تعمیم داد. علاوه بر احتمال تداخل با برخی داروهای تیروئیدی، مصرف مقادیر زیاد عصاره چای سبز ممکن است بر سطح TSH، T3 و T4 اثر بگذارد. همچنین برخی مکمل‌های غلیظ عصاره چای سبز با مواردی از آسیب کبدی مرتبط دانسته شده‌اند؛ به همین دلیل مصرف آن‌ها، به‌خصوص در بیماران تیروئیدی، بهتر است بدون نظر پزشک انجام نشود.

📌 بیشتر بخوانید: تجربه شخصی یک متخصص تغذیه با بیماری هاشیموتو

آیا چای سبز می‌تواند از سرطان تیروئید پیشگیری کند؟

برخی مطالعات احتمال داده‌اند که مصرف چای سبز ممکن است با کاهش خطر ابتلا به سرطان تیروئید همراه باشد. با این حال، هنوز مشخص نیست که این ارتباط مستقیماً به ترکیبات موجود در چای سبز مربوط می‌شود یا عوامل دیگری در آن نقش دارند.

برای مثال، افرادی که به‌طور منظم چای سبز مصرف می‌کنند ممکن است در مجموع سبک زندگی سالم‌تری داشته باشند؛ رژیم غذایی متعادل‌تری داشته باشند، فعالیت بدنی بیشتری انجام دهند یا کمتر سیگار بکشند. چنین عواملی می‌توانند نتیجه مطالعات مشاهده‌ای را تحت تأثیر قرار دهند.

به همین دلیل، در حال حاضر نمی‌توان گفت که نوشیدن چای سبز به‌تنهایی می‌تواند از سرطان تیروئید پیشگیری کند. یافته‌های موجود بیشتر نشان‌دهنده یک ارتباط احتمالی هستند و برای اثبات اثر محافظتی مستقیم چای سبز در برابر سرطان تیروئید، به مطالعات انسانی دقیق‌تر و گسترده‌تری نیاز است.

عوارض جانبی و تداخلات چای سبز

برای بیشتر افراد مبتلا به بیماری‌های تیروئید، نوشیدن یک تا دو فنجان چای سبز در روز معمولاً بی‌خطر در نظر گرفته می‌شود. چای سبز در مقایسه با برخی داروهای کاهش وزن و محصولات گیاهی محرک مانند افدرا (Ephedra) معمولاً اثر قابل‌توجهی بر افزایش ضربان قلب یا فشار خون ندارد؛ با این حال، چون حاوی کافئین است، افراد حساس به کافئین ممکن است پس از مصرف آن دچار تپش قلب، بی‌قراری یا اختلال خواب شوند.

یکی از مهم‌ترین نکات برای بیماران تیروئیدی، تأثیر چای سبز و سایر نوشیدنی‌های کافئین‌دار بر جذب لووتیروکسین است. مصرف چای، قهوه یا سایر منابع کافئین در فاصله زمانی نزدیک به مصرف لووتیروکسین می‌تواند جذب این دارو را کاهش دهد و در نتیجه کنترل سطح هورمون‌های تیروئیدی را دشوارتر کند.

اگر لووتیروکسین یا داروهای مشابه تیروئید مصرف می‌کنید، بهتر است میزان کلی دریافت کافئین خود را نیز در نظر داشته باشید. بر اساس توصیه منبع این مقاله، بهتر است بین مصرف داروی تیروئید و نوشیدن چای سبز، قهوه یا سایر نوشیدنی‌های کافئین‌دار حداقل ۳۰ دقیقه فاصله وجود داشته باشد. البته زمان مناسب مصرف لووتیروکسین ممکن است با توجه به شرایط فردی و توصیه پزشک متفاوت باشد؛ بنابراین اگر TSH شما به‌سختی تنظیم می‌شود، درباره زمان دقیق مصرف دارو و نوشیدنی‌های کافئین‌دار با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

در مقابل، درباره عصاره چای سبز نگرانی‌های بیشتری وجود دارد. عصاره‌ها مقدار کاتچین‌های موجود در چای را به‌شدت تغلیظ می‌کنند و به همین دلیل نمی‌توان ایمنی نوشیدن یک یا دو فنجان چای سبز را به مکمل‌های عصاره چای سبز تعمیم داد.

برخی از نگرانی‌های مطرح‌شده عبارت‌اند از:

• مصرف دوزهای بالای عصاره چای سبز در برخی مطالعات حیوانی با کاهش سطح T3 و T4 و افزایش قابل‌توجه TSH همراه بوده است. با این حال، باید تأکید کرد که این یافته‌ها عمدتاً از مطالعات روی جوندگان به دست آمده‌اند و لزوماً نمی‌توان آن‌ها را مستقیماً به انسان تعمیم داد.
• گزارش‌هایی از بروز علائم آسیب کبدی در افرادی که از مکمل‌ها یا عصاره‌های غلیظ چای سبز استفاده کرده‌اند منتشر شده است. این موضوع فقط به بیماران تیروئیدی محدود نیست و یکی از دلایلی است که مصرف خودسرانه مکمل‌های غلیظ چای سبز توصیه نمی‌شود.

با توجه به این موارد، مصرف عصاره چای سبز برای افراد مبتلا به بیماری‌های تیروئید بهتر است بدون نظر پزشک انجام نشود. نوشیدن متعادل چای سبز با مصرف مکمل یا عصاره غلیظ آن یکسان نیست و باید این دو را از یکدیگر تفکیک کرد.

📌 بیشتر بخوانید: تداخل قهوه با سینتروید (لووتیروکسین) داروی تیروئید

چگونه چای سبز را در برنامه روزانه خود قرار دهیم؟

در حال حاضر دستورالعمل رسمی و واحدی وجود ندارد که مشخص کند هر فرد دقیقاً چه مقدار چای سبز باید در برنامه غذایی خود داشته باشد. چای سبز به شکل‌های مختلفی در دسترس است؛ از چای کیسه‌ای و برگ چای خشک گرفته تا چای سرد آماده، مکمل‌ها و عصاره‌های غلیظ.

برای بیشتر افراد، نوشیدن چای سبز معمولی در حد متعادل انتخاب ساده‌تر و کم‌خطرتری نسبت به مکمل‌ها و عصاره‌های غلیظ است. محصولات مکملی می‌توانند مقدار بسیار بیشتری از کاتچین‌ها و سایر ترکیبات فعال چای سبز را در یک دوز فراهم کنند و در صورت مصرف بیش از حد، خطر عوارض جانبی را افزایش دهند.

هرچند مقدار کافئین چای سبز به‌طور معمول از قهوه کمتر است، یک فنجان چای سبز می‌تواند حدود ۳۰ تا ۴۰ میلی‌گرم کافئین داشته باشد. مقدار دقیق کافئین به نوع برگ چای، روش دم‌کردن، مدت زمان دم کشیدن و اندازه فنجان بستگی دارد.

اگر لووتیروکسین مصرف می‌کنید، این کافئین می‌تواند در صورت مصرف هم‌زمان یا خیلی نزدیک به دارو بر جذب آن اثر بگذارد. به همین دلیل، بهتر است پس از خوردن داروی تیروئید بلافاصله سراغ اولین فنجان چای سبز نروید و حداقل ۳۰ دقیقه فاصله ایجاد کنید.

در عمل، بهترین کار این است که زمان مصرف لووتیروکسین را تا حد امکان ثابت و منظم نگه دارید. برای مثال، اگر دارو را صبح ناشتا مصرف می‌کنید، چای سبز را بعد از فاصله توصیه‌شده و ترجیحاً همراه با برنامه غذایی ثابت خود بنوشید. تغییر مداوم زمان نوشیدن چای یا قهوه نسبت به لووتیروکسین می‌تواند یکی از عواملی باشد که باعث نوسان نتایج آزمایش‌های تیروئید در برخی افراد می‌شود.

در نهایت، اگر بیماری تیروئید دارید، لازم نیست صرفاً به دلیل این بیماری چای سبز را به‌طور کامل از رژیم غذایی خود حذف کنید. یک تا دو فنجان چای سبز معمولی در روز برای بسیاری از افراد قابل‌تحمل است؛ اما مصرف زیاد چای سبز، استفاده از عصاره‌ها و مکمل‌های غلیظ یا نوشیدن آن بلافاصله پس از لووتیروکسین می‌تواند نیازمند احتیاط بیشتری باشد.

📌 بیشتر بخوانید: آمپول‌های لاغری و تیروئید؛ چه کسانی می‌توانند استفاده کنند و چه کسانی نباید؟

سوالات متداول درباره چای سبز و تیروئید

آیا چای سبز برای کم‌کاری تیروئید مضر است؟

در بیشتر افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید، نوشیدن چای سبز در حد متعادل معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کند. نکته مهم این است که چای سبز را هم‌زمان با لووتیروکسین مصرف نکنید، زیرا کافئین و نحوه مصرف نوشیدنی‌ها می‌تواند بر جذب دارو اثر بگذارد. همچنین مصرف زیاد چای سبز یا استفاده خودسرانه از عصاره‌های غلیظ چای سبز با نوشیدن معمولی آن یکسان نیست و بهتر است در بیماران تیروئیدی با احتیاط بیشتری انجام شود.

چقدر بعد از قرص لووتیروکسین می‌توان چای سبز خورد؟

بهتر است پس از مصرف لووتیروکسین حداقل ۳۰ دقیقه برای نوشیدن چای سبز، قهوه یا سایر نوشیدنی‌های کافئین‌دار صبر کنید. لووتیروکسین دارویی است که جذب آن به زمان مصرف، غذا و بعضی نوشیدنی‌ها حساس است؛ بنابراین بهتر است هر روز دارو را با یک الگوی ثابت مصرف کنید. اگر باوجود مصرف منظم دارو، TSH شما نوسان زیادی دارد، زمان نوشیدن چای و قهوه را نیز با پزشک یا داروساز بررسی کنید.

آیا چای سبز باعث کاهش وزن در افراد مبتلا به تیروئید می‌شود؟

چای سبز ممکن است از طریق کافئین و ترکیباتی مانند کاتچین‌ها تا حدی مصرف انرژی و اکسیداسیون چربی را افزایش دهد، اما اثر آن بر کاهش وزن معمولاً کم و محدود است. بنابراین نباید از چای سبز انتظار داشت به‌تنهایی باعث کاهش وزن چشمگیر شود. در فرد مبتلا به کم‌کاری تیروئید، کنترل مناسب هورمون‌های تیروئید، تغذیه متعادل، فعالیت بدنی و مدیریت کالری دریافتی نقش بسیار مهم‌تری دارند.

آیا عصاره یا مکمل چای سبز برای بیماران تیروئیدی بی‌خطر است؟

نوشیدن چای سبز معمولی با مصرف عصاره چای سبز تفاوت دارد. عصاره‌ها می‌توانند مقدار بسیار بیشتری از کاتچین‌ها و سایر ترکیبات فعال را وارد بدن کنند. بعضی مطالعات حیوانی مصرف دوزهای بالای عصاره چای سبز را با تغییر سطح T3، T4 و TSH مرتبط دانسته‌اند و گزارش‌هایی از آسیب کبدی ناشی از مکمل‌های غلیظ چای سبز نیز وجود دارد. به همین دلیل، اگر بیماری تیروئید دارید، بهتر است مکمل یا عصاره چای سبز را بدون نظر پزشک مصرف نکنید.

آیا چای سبز برای هاشیموتو مفید است؟

برخی تحقیقات آزمایشگاهی اثرات احتمالی ترکیبات چای سبز بر مسیرهای مرتبط با هاشیموتو را بررسی کرده‌اند، اما شواهد فعلی برای توصیه چای سبز به‌عنوان درمان هاشیموتو کافی نیست. نوشیدن مقدار متعادل چای سبز برای بسیاری از افراد مبتلا به هاشیموتو قابل‌قبول است، اما نباید جایگزین لووتیروکسین یا درمان تجویزشده توسط پزشک شود. برای اثبات اثر مستقیم و درمانی چای سبز بر هاشیموتو هنوز به مطالعات انسانی بیشتری نیاز داریم.